Ахвах район

Википедия Cайтдихъай
ЭлячӀун иниз: Навигация, Жугъурун
Муниципалитетдин район
Ахвах район
урусАхвахский район
Уьлкве
Урусат
Федерациядин субъект
Дагъустан
Администрациядин юкь
Къенепатан паюнар
13 муниципалитетар акатзава
Райондин кьил
Азизова Хадижат Хайбулаевна
Бине кьунва
Майдан
291.1 км²
Агьалияр
23 302 кас (2015)
Миллетар
Динар
Ахвах район


Сятдин чӀул
Телефондин код
+7 87250
Автомобилдин код
05
Код ОКТМО
82605000

Ахвах район (урусАхвахский район, авар. ГІахьвалал район) — Урусат Федерациядин Дагъустан республикада авай муниципалитетдин район.

Администрациядин юкь — Карата хуьр я.

География[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Район Дагъустан Республикадин рагъакIидай пата ала, кьуд районрихъ галаз са сергьятра ава: кефер пата Ботлих райондихъ галаз, рагъэкъечIдай пата Хунзах райондихъ галаз, кьиблединни рагъэкъечIдай пата Шамил райондихъ галаз, кьиблединни рагъакIидай пата ЦIумада райондихъ галаз.

Райондин чилерин вири санлай майдан — 291,1 км² я.

Тарих[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Район 1933 йисуз виликан Андий округдин паюникай арадал гъанвайди я.

Агьалияр[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Йисариз килигна Акуша райондин агьалийрин дегиш хьунин динамика:

Йис 2002 2011 2012 2013 2014 2015
Агьалияр 20 373 [1] 22 096 [2] 22 198 [3] 22 603 [4] 22 862 [5] 23 302 [6]

2010 йисан малуматриз килигна, райондин миллетрин состав [7]:

Халкь Кьадар,
кас
Пай
вири агьалийрикай, %
аварар 10 474 38,8 %
ахвахар 6 809 32,8 %
каратаяр 4 593 23,2 %
багулалар
вири санал 22 014 100,00 %

Къейд: Агьалияр сиягьдиз къачудайла ахвахар, каратаяр, багалулар хьтин бицIи миллетар аварар хьиз къейд авунай.

Администрациядин паюнар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Райондик 25 хуьр ва 12 муниципалитетдин хуьруьнсоветар акатзава [8].

Ахвах райондин хуьруьнсоветар ва абурук акатзавай хуьрер, (къалин шрифтдив администрациярин юкьвар къалурнава);

  1. «Анчик» хуьруьнсовет — Анчик, Цумали, Индира, Андуз — каратаяр.
  2. «Арчо» хуьруьнсовет — Арчо — каратаяр.
  3. «Вини Инхело» хуьруьнсовет — Вини Инхело, Инхело, Маштада, Рацитль — каратаяр ва аварар.
  4. «Изано» хуьруьнсовет — Изано — ахвахар.
  5. «Ингердах» хуьруьнсовет — Ингердах, Хариб — аварар.
  6. «Карата» хуьруьнсовет — Карата, Рачабулда — каратаяр.
  7. «Кудиябросо» хуьруьнсовет — Кудиябросо — ахвахар.
  8. «Лологонитль» хуьруьнсовет — Лологонитль — ахвахар.
  9. «Местерух» хуьруьнсовет — Местерух — аварар.
  10. «Тад Магитль» хуьруьнсовет — Тад Магитль, Цвакилколо, Кванкеро — ахвахар.
  11. «Тлибишо» хуьруьнсовет — Тлибишо, Тлиси — багулалар.
  12. «Тукита» хуьруьнсовет — Тукита — каратаяр.
  13. «Цолода» хуьруьнсовет — Цолода, Цияб Цолода — аварар.

Райондин сергьятрилай къецихъ галай Ахвах райондин кутанар ва хуьрер:

Кирпич-кутан, Индира, Андуз, Казиюрт, Камыш-кутан, Цияб Цолода, Хариб, Инхело хуьрер ва Арчо, Рачабулда, Тадмагитль, Тлибишо хуьрерин кутанар.

Хуьруьн майишат[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Райондин хуьруьн майишатда кIвенкIве авай физвай хел — хпехъанвал я. Алай чIавуз Ахвах районда 14 ХМПК (Хуьруьн майишатдин производстводин кооператив), 162 ЛФМ (Лежбервилинни фермадин майишат), 5700 КьКМ (Кьилдинни куьмекдин майишат) кIвалахзава.

Инфраструктура ва чирвилер[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Районда 11 мектебдилай вилик чирвилер гудай идараяр, 17 умуми чирвилерин мектебар, 1 нянин мектеб кардик ква. Районда 1 райондин юкьван начагъхана, 1 участокдин начагъхана, 4 амбулатординни поликлиникадин идараяр, 1 медицинадин куьмекдин зур-станция, суван чкайра 15 фельдшервилинни акушервилин пуктар кIвалахзава.

Культура[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Районда 1 культурадин КIвал, 17 хуьруьн клубар, 1 юкьван улубхана, 1 аялринни жегьилрин улубхана, 24 хуьруьн улубханаяр ава.

Килигдай чкаяр[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Ахвах районда пара кьадарда архитектурадинни-тарихдин имаратар ава:

Райондин чилера, республикадинни гьа чкадин метлеб авай вири санлай 352 тарихдин ва архитектурадин имаратар ава.

ТIвар-ван авай ксар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

  • Магомед-Загид Абдулманапов — Совет Союздин кьегьал.
  • Магомедхан Гамзатханов — къайдаяр авачир ягъунар спортдин жуьредай кьве сефердин дуьньядин чемпион. Спортдин алемда «Волк-хан» лакIабдив машгьур я.
  • Загалав Абдулбеков — ада кьуршахар спортдин жуьредай дуьньядин олимпиядин чемпион.

Баянар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

  1. 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2002 г.
  2. 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2011 г.
  3. 35. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2012 г.
  4. 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 г.
  5. 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 г.
  6. 33. Численность постоянного населения Республики Дагестан по муниципальным образованиям на 1 января 2015 г.
  7. ВПН том 3. Таблица 4. Население по национальности и владению русским языком по городским округам и муниципальным районам республики Дагестан.
  8. ЗАКОН РЕСПУБЛИКИ ДАГЕСТАН ОТ 13.01.2005 N 6 О СТАТУСЕ И ГРАНИЦАХ МУНИЦИПАЛЬНЫХ ОБРАЗОВАНИЙ РЕСПУБЛИКИ ДАГЕСТАН (ПРИНЯТ НАРОДНЫМ СОБРАНИЕМ РД 28.12.2004)

ЭлячIунар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Дагъустан
Дагъустандин герб Кьилин шегьер: Магьачкъала

Шегьерар: Буйнакск  • Дагъустандин ЦIаяр  • Кьвевар  • Избербаш  • Каспийск  • Кизилюрт  • Кизляр  • Хасавюрт  • Кьибле-Сухокумск


Административ паюнар:

Районар: Агъул  • Акуша  • Ахвах  • Ахцегь  • Бабаюрт  • Бежта  • Ботлих  • Буйнакск  • Гергебиль  • Гьумбет  • Гуниб  • Дахада  • Дербент  • Докъузпара  • Къазбек  • Къайтагъ  • Къарабудахкент  • Къаякент  • Кизилюрт  • Кизляр  • Кули  • Кумторкъала  • Кьурагь  • Лак  • Леваши  • Мегьарамдхуьруьн  • ЦIийи Лак  • Нугъай  • Рутул  • Сергокъала  • СтIал Сулейман  • Табасаран  • Тарумовка  • Тлярата  • Унцукул  • Хасавюрт  • Хив  • Хунзах  • ЦIумада  • Цунта  • ЧIарода  • Шамил


Макъалаяр: География  • Герб  • Гимн  • Тарих  • Агьалияр  • Административ паюнар  • ТIаратI
Дагъустандин пайдах