Ахвах район

Муниципалитетдин район Ахвах район урус. Ахвахский район Уьлкве УрусатУрусат Федерациядин субъект ДагъустанДагъустан Муниципал район Ахвах район Администрациядин юкь Карата Къенепатан паюнар 13 муниципалитетар акатзава Райондин кьил Азизова Хадижат Хайбулаевна Бине кьунва 1933 йис Майдан 291.1 км² Агьалияр 22 014  кас (2011) Миллетар каратинар, ахвахар, аварар Динар суьнни - мусурманар Сятдин чӀул UTC+4 Телефондин код +7 87250 Автомобилдин код 05 Код ОКТМО 82605000

Ахвах район (урус. Ахвахский район, авар. ГІахьвалал район) — Урусат Федерациядин Дагъустан республикада авай муниципалитетдин район.

Администрациядин юкь — Карата хуьр я.

География

Район Дагъустан Республикадин рагъакIидай пата чка кьунва, кьуд районрихъ галаз сергьятарзава: кефер пата Ботлих райондив, рагъэкъечIдай пата Хунзах райондив, кьиблединни рагъэкъечIдай пата Шамил райондив, кьиблединни рагъакIидай пата ЦIумада райондив.

Райондин чилерин майдан — 291,1 км² я.

Тарих

Район 1933 йисуз виликан Андий округдин паюникай арадал гъанвайди я.

Агьалияр

2009 йисан малуматриз килигна, районда 21 592 кас яшамиш жезвай..
2011 йисан агьалияр сиягьдиз къачунин нетижадин малуматриз килигна, районда 22 014 кас яшамиш жезвай.
2009 йисан малуматриз килигна, районда миллетрин состав:

Халкь	Кьадар, кас.	Пай вири агьалийрикай, %
каратинар	8382	38,8 %
ахвахар	7065	32,8 %
аварар	5015	23,2 %
багалуларар	1130	5,2 %
вири санал	21592	100,00 %

Администратциядин паюнар

Райондик, вичик 25 хуьр квай, 12 муниципалитетдин образование (хуьруьнсовет) акатзава.

Ахвах райондин хуьруьнсоветар ва абурук акатзавай хуьрер, (къалин шрифтдив администрациярин юкьвар къалурнава);

1. «Анчик» хуьруьнсовет — Анчик, Цумали, Индира ва Андуз хуьрер — каратинар.
2. «Арчо» хуьруьнсовет — Арчо хуьр — каратинар.
3. «Вини Инхело» хуьруьнсовет — Инхело, Вини Инхело, Маштада ва Рацитль хуьрер — каратинар ва аварар.
4. «Изано» хуьруьнсовет — Изано хуьр — ахвахар.
5. «Ингердах» хуьруьрсовет — Ингердах ва Хариб хуьрер — аварар.
6. «Карата» хуьруьнсовет — Карата ва Рачабулда хуьрер — каратинар.
7. «Кудиябросо» хуьруьнсовет — Кудиябросо хуьр — ахвахар.
8. «Лологонитль» хуьруьнсовет — Лологонитль хуьр — ахвахар.
9. «Местерух» хуьруьнсовет — Местерух хуьр — аварар.
10. «Тад Магитль» хуьруьнсовет — Тад Магитль, Цвакилколо ва Кванкеро хуьрер — ахвахар.
11. «Тлибишо» хуьруьнсовет — Тлибишо ва Тлиси хуьрер — багалуларар.
12. «Тукита» хуьруьнсовет — Тукита хуьр — каратинар.
13. «Цолода» хуьруьнсовет — Цолода ва Цияб Цолода хуьрер — аварар.

Хуьруьн майишат

Райондин хуьруьн майишатда кIвенкIве авай физвай хел — хпехъанвал я. Алай вахтунда Ахвах районда 14 ХМПК (Хуьруьн майишатдин производстводин кооператив), 162 ЛФМ (Лежбервилинни фермадин майишат), 5700 КьКМ (Кьилдинни куьмекдин майишат) кIвалахзава.

ИнфратуькIуьрун ва чирвилер

Районда 11 мектебдилай вилик чирвилер гудай идараяр, 17 умуми чирвилерин мектебар, 1 нянин мектеб кардик ква. Районда 1 райондин юкьван начагъхана, 1 участокдин начагъхана, 4 амбулатординни поликлиникадин идараяр, 1 медицинадин куьмекдин агъастанция, суван чкайра 15 фельдшервилинни акушервилин пуктар кIвалахзава.

Культура

Районда 1 культурадин КIвал, 17 хуьруьн клубар, 1 юкьван улубхана, 1 аялринни жегьилрин улубхана, 24 хуьруьн улубханаяр ава.

Килигиз лайихвал авай чкаяр

Ахвах районда пара кьадарда архитектурадинни - тарихдин имаратар ава:

• Карата хуьре имам Шамилан хва Жамалдинан мавзолей.
• Карата хуьре имам Шамилан тIаратIхъан — ЧIулав Омаран мавзолей.
• Карата, Цолода ва Тлибишо хуьрера 17-19 виш йисариз талукь тир къаравулдин минараяр.
• Кудиябросо хуьре, фад заманада инсанар яшамиш хьайи «Шула-Гьани» тIвар алай, чи э. в. 15-10 виш йисариз талукь тир чка.
• Местерух хуьре, фад заманада инсанар яшамиш хьайи, 11 виш йисариз талукь тир чка.
• Ингердах хуьре, фад заманада инсанар яшамиш хьайи, кишпирдин девирдиз талукь тир чка.
• Карата хуьре, фад заманада инсанар яшамиш хьайи «БухIарабросо» тIвар алай чка.
• Анчих, Карата ва Ингердах хуьера авай цин регъвер.
• Карата, Тлибишо, Кудиябросо ва Тадмагитль хуьера, 4-6 виш йисариз талукь сурар.

Райондин чилера, республикадинни гьа чкадин метлеб авай вири санлай 352 тарихдин ва архитектурадин имарат ава.

ТIвар-ван авай ксар

• Магомед-Загид Абдулманапов — Совет Союздин кьегьал.
• Магомедхан Гамзатханов — къайдаяр авачир ягъунар спортдин жуьредай кьве сефердин дуьньядин чемпион. Спортдин алемда «Волк-хан» лакIабдив машгьур я.
• Загалав Абдулбеков — ада кьуршахар спортдин жуьредай дуьньядин олимпиядин чемпион.

ЭлячIунар

• Райондин чирвилер гудай идараяр
• Дагъустан Республикадин президентдин официал сайтуна Ахвах райондикай малуматар