Абхаз алфавит

Абхаз кхьинар (абх. Аԥсуа ҩыра, Аԥсуа нбан), ва я абхаз алфавит (абх. Аԥсуа алфавит) кирил кхьинарикай я. Къенин абхаз алфавит 1954-й йисалай карда ава. Ада дегишарнайтир адан вилик кардик квай гуржи кхьинарикай тир абхаз гьарфарган.

Алфавит

А а [aː]	Б б [b]	В в [v]	Г г [ɡ]	Гь гь [ɡʲ]	Гә гә [ɡʷ]	Ӷ ӷ [ʁ/ɣ]	Ӷь ӷь [ʁʲ/ɣʲ]
Ӷә ӷә [ʁʷ/ɣʷ]	Д д [d]	Дә дә [dʷ]	Е е [ɛ]	Ж ж [ʐ]	Жь жь [ʒ]	Жә жә [ʒʷ]	З з [z]
Ӡ ӡ [d͡z]	Ӡә ӡә [d͡ʑʷ]	И и [j/jɨ/ɨj/i]	К к [kʼ]	Кь кь [kʼʲ]	Кә кә [kʼʷ]	Қ қ [kʰ]	Қь қь [kʲʰ]
Қә қә [kʷʰ]	Ҟ ҟ [qʼ]	Ҟь ҟь [qʼʲ]	Ҟә ҟә [qʼʷ]	Л л [l]	М м [m]	Н н [n]	О о [ɔ]
П п [pʼ]	Ԥ ԥ [pʰ]	Р р [r]	С с [s]	Т т [tʼ]	Тә тә [tʼʷ]	Ҭ ҭ [tʰ]	Ҭә ҭә [tʷʰ]
У у [w/wɨ/ɨw/u]	Ф ф [f]	Х х [x/χ]	Хь хь [xʲ/χʲ]	Хә хә [xʷ/χʷ]	Ҳ ҳ [ħ]	Ҳә ҳә [ħʷ]	Ц ц [t͡s]
Цә цә [t͡ɕʷʰ]	Ҵ ҵ [t͡sʼ]	Ҵә ҵә [t͡ɕʼʷ]	Ч ч [t͡ʃʰ]	Ҷ ҷ [t͡ʃʼ]	Ҽ ҽ [t͡ʂʰ]	Ҿ ҿ [t͡ʂʼ]	Ш ш [ʂʃ]
Шь шь [ʃ]	Шә шә [ʃʷ]	Ы ы [ɨ]	Ҩ ҩ [ɥ/ɥˤ]	Џ џ [d͡ʐ]	Џь џь [d͡ʒ]	ь [ʲ]	ә [ʷ]

Алфавитдик ква 38 тек-гьарфни 18 диграф. И алфавит Услар'ани Завадсков'а тюкӀюрай алфавитдин базадал тюкӀюрнайтир, амма, пара дегишвилер аваз. Лабиалвал квай ачух тушир гьарфар къалур жезва шва (ә) квай диграфрал. 1996-й йисуз хьанвай орфографиядин реформадал кьван 6 лабиалвал квай ван къалур жезвай швадин чкадал -у- квай диграфарал: гу, ҕу, ку, қу, ҟу, ху; и ругуд диграф официалвилелди алфавитда чкаяр кьазвачир.

Патализация квай ачух тушир ванар къалур жезва «ь» гьарф квай диграфарал. Абуруз виридаз алфавитда чкаяр ава чпин.

Виликди «Ӷ», «Ԥ» гьарфарин маса жюредин акун авай, кӀир галай – «Ҕ», «Ҧ». 2008-й йисуз unicode'ди тунва чпин шрифтриз цӀар галай «Г», «П». КӀир галай (виликан) амукьна кхьинин цӀуру къайда къалурун патал.

Тарих

Абхаз чӀал патал кхьинар авачир ХӀХ виш йисан зурал кьван . Виликди савад авай Абхазиядин агьали кхьинар ийизвай грек, гуржи, ахпани тюрк чӀаларал.

П. Услар'ан алфавит

1862-й йисуз урус алим П. К. Услара акъуднайтир чапдай садлагьай абхаз чӀалан грамматика - «абхазский язык» монография. Адахъ галазни садлагьай абхаз алфавит. И алфавит П. Услара тюкӀюрнайтир кирил кхьинарин бинедал. Кирил гьарфарикай гъери гьакӀани алфавитда авайтир са шумуд латин, грек, гуржи гьарфни.