Ахнигар

Википедия Cайтдихъай
Перейти к навигации Перейти к поиску
Урусатдин пайдах Хуьр
Ахнигар
урусАхниг
Уьлкве
Урусат
Федерациядин субъект
Дагъустан
Муниципал район
Хуьруьнсовет
ЯШЧдин кьакьанвал
гьуьлуьн дережадилай
2 м
Агьалияр
79 кас (2002)
Миллетар
Динар
Сятдин чӀул
Телефондин код
+7 87262
Почтунин индекс
368189
Автомобилдин код
05
Код ОКАТО
82 230 835 002
Ахнигар (Дагъустан)
Ахнигар
Ахнигар (Дербент район)
Ахнигар

Ахнигар,Эхнигар (урусАхниг) — Дагъустан республикадин Дербент райондин чилерал алай Кьурагь райондин хуьр. Кутул хуьруьхъ галаз «Кутул» хуьруьнсоветдик акатзава.

География[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Хуьр Дагъустан Республикадин Каспий гьуьлуьн кьерин кьулувиле, Дербент райондин кьибле пата, Дербент шегьердилай 26 км кьибле пата, Билиж посёлокдин агъана чка кьунвайди я.

Этимология[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Хуьрел Ахнигар тIвар хьуникай гьар жуьредин риваятар ава. 2012-йисуз “Лезги газетдиз” Шагьабудин Шабатова Ахнигрин хуьруьн югъ къейд авур мярекатдикай хабар ганай. Хуьруьн тIварцIикай авторди кхьизва: “Ина Жуьмя мискIин эцигун патал са маса гьи хуьряй ятIани лап хъсан тIвар-ван авай устIар, вичи лагьай къимет гана, гъаналдай. Ада мискIин эцигна ва жемятди ам рази авуна, амма устIарди а пул мискIиндиз гана ва сагърай лагьана хъфена. Са арани фенач, са кьадар вахтунда хар къвана. Жемятди а кесиб устIардин язухар чIугваз хьана. Хар секин хьайила, агьалияр адан суракьдиз фена. УстIар лагьайтIа, хуьруьн патав гвай кIамун а пата авай никIе акъвазнавалдай. Ам алайвал са рат кьван чкадал я марфадин стIал, я хар аватнавачир. УстIардиз вичин сир-гьунардикай жемятдиз хабар хьайиди чир хьайила, “Я Аллагь, чи арада авай сир раиж хьана хьи” лагьана, ам вилерикай квахьналдай. Ахнигвийри а чкадал пIир эцигнава, анал садакьаяр пайзава. И хуьруьн тIвар гьикI арадал атайди ятIа малум туш, риваятдин ван хьайила, ихьтин фикирдал къвезва жемят: и аламат акурла, белки, “агь, ник” гафуникай арадал атанатIа, я тахьайтIа а чкадал нивай “агь, нивай” физ жедатIа лугьудай гафуникай хьанватIа?...” Кьурагь райондин “Дагъдин булах” газетдин кьилин редактор хьайи Абдул Семедова (ам вични ахнигви я) хайи макандикай кхьенвай макъалада хуьруьн тIвар арадал атуникай рахадайла къейдзава: “Гьеле алатай асирдин пудкъад лагьай йисарин эвел кьиляй, хуьруьн агъсакъалри тестикьарзавайвал, хуьр эвелдай вилик квай кьакьан синел бинеламиш хьанвалдай ва къати гараринни тIурфанрин мусибатар себеб яз, ам яваш-яваш кеферпатахъ атана. Гьа и кар себеб яз хуьрел Эхнигар (Ахнигар) тIварни акьалтналда”. Винидихъ гъанвай кьве жуьрени чав чIехи бубайрилай агакьнавай тахминан делилар я.[1]

Тарих[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Хуьруьн арадал атунин тарих малум туш. Гъиле авай малуматрив кьурвал, хуьруьн бине кьунин тарих виш йисарин дегьнейриз фена акъатзава. Чкадин агьалийри къейдзавайвал, Ахнигрин тахминан 1500 йис я. И кар са шумуд гектардин мулкунал экIя хьанвай кьве къатан сурари тестикьарзава. Хейлинбур абурукай Дагъустандиз ислам дин къведалди арадал атанвайбур я. И делил кучуднавай тегьерди, сурарин къванерал алай жуьреба-жуьре лишанри субутзава. Эхнигвийрин машгъулатар асул гьисабдалди лежбервални малдарвал тир. А чIавуз хуьре, муькуь лезги хуьреризни тIвар акъатнавай, хъсан кьавалар авайди тир. Революция жедалди хуьре кьве мискIин авай. Абурукай сад са пак тир касди эцигнавай. Гуьгъунлай, адан гьуьрметдай хуьруьнвийри пIир эцигнай. Хуьруьн кьведлагьай пIир тамун чкадин муьквал ала. Хуьруьнвийри адаз «ПIирен там» лугьузвайди я. Садани а тамун тарар кIарасриз атIузвач.

XIX виш йисуз Эхниг хуьр вири Куьре округдихъ галаз Урусат империядин гъилик акатзава. Империядик квай чIавуз, хуьр Дагъустан вилаятдин Куьре округдин Котур - Куьредин наибвалдиз талукь тир. КIама Кучун, Кучун ва Гъугъан хуьрерихъ галаз Гъугъан хуьруьнжемятдик акатзавай.

1937 йисуз хуьре «Красный октябрь» колхоз арадал гъанвай. А чIавуз хуьре 94 майишат гьисабнавай. Ватандин ЧIехи дяведин йисара хуьряй фронтдиз 53 кас рекье гьатнай. Абурукай вирини - вири 12 кас элкъвена хайи хуьруьз хтанвай. Амайбур женгера телеф хьанвай. 1951 йисуз Эхниг ва Кутул хуьрери чпин колхозар сад-садахъ гилигна, «Правда» тIвар эцигнай цIийи колхоз туькIуьрнавай. Эхнигра вири райондиз тIвар-ван авай малдарар кIвалахзавай. Абурукай сад, Яралиев Серкер, вичин чан къурбанд ийиз гьазур зегьмет патахъай гьукуматдин паталай пишкешриз лайих хьанвай.

ЦIийи хуьруьн тарих, вичин тунвай тарихдин суван ЦIуру Эхниг хуьруьхъ галаз алакъалу я. 1966 йисуз, къати чилин зурзунрилай кьулухъ, эхнигвияр Дербент райондин Билиж посёлокдин къвалав куьч хьана ЦIийи Эхниг хуьр арадал гъанвай. Гила абур, гьа чеб хтай чIавуз, и чилериз Хпеж хуьряй куьч хьанвай хпежвийрихъ галаз къуншидал уьмуьр гьалзавайди я. Кьурагь райондин Эхниг хуьре эхнигвийрин лап тIимил пай амукьнава.

Агьалияр[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

2002 йисан агьалияр сиягьдиз къачунин малуматрив кьурвал хуьре 79 касди уьмуьр гьалзавай [2]. 1886 йисан Урусат Империядин агьалияр сиягьдиз къачунин малуматрив кьурвал, Эхниг хуьруьн агьалияр 430 кас тир. [3]

ТIвар-ван авай ксар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Эхнигвийри чпин хуьруьнви тир алим, физикадинни-математикадин илимрин кандидат Къурбанов Малик ва спортдин бокс жуьредай устIар Сефербеков Вакъиф хьтин аквадай ксарив дамахарзава.

Баянар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

ЭлячӀунар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]