Иран

Википедия Cайтдихъай
ЭлячӀун иниз: Навигация, Жугъурун
Исламдин Республика Иран
جمهوری اسلامی ایران
Исламдин Республика Ирандин пайдах Исламдин Республика Ирандин герб
Пайдах Герб
Iran on the globe (Afro-Eurasia centered).svg
Гимн: Ирандин гимн
Кьилин шегьер: Тегьран
Шегьерар: Тегьран, Мешхед, Исфахан, Тебриз, Кередж, Шираз
ЧӀал: Фарси
Идара авунин тегьер: Исламдин республика
Кьил: Али Хаменеи,
Махмуд Ахмадинежад
Майдан: 1 648 000 км²
 · Цин кьадар %: 0,7
Агьалияр: 77 891 220 кас (17-лагьай)
 · Агьалидин чуькьуьнвал: 42 кас/км²
Пул: Ирандин риал
КъВБ: 930,2 млрд. млрд. $ (17-лагьай)
 · АСКА КъВБ: 12 570 $
ИПВИ: 0,707 (88-лагьай)
Домен: .ir
Телефондин код: +98
Сятдин чӀул: +3:30 / +4:30, IRST

Исламдин Республика Иран, куьрелди Иран, гьакIни 1935-лагьай йисал кьван ПерсияКьиблединни ракъакIидай патан Азияда авай гьукумат я. Кьилен шегьер – Тегьран я.

РагъакIидай пата Иракьдихъ галаз, кефердинни рагъакIидай пата Азербайджандихъ галаз[1], Эрменистандихъ галаз[1], Туьркиядихъ галаз[1] ва кьабул тахьанвай Суван Къарабагъдин Респубдикадихъ галаз[1], кефердин пата Туьркемнистандихъ галаз[1], рагъэкъечIдай пата – Афгъанистандихъни[1] Пакистандихъ[1] галаз сергьят пайзава. Кефердин патай адан къерехар Каспий гьуьлуь, кьибледин патай Индиядин океандин Персиядин ва Омандин заливри кьунва.

Кхьенвай чешмейриз килигайла Ирандин тарихди саки 5 агъзур йис желбзава. Адан чилер садлагьай гьукумат – Элам – чи девирдилай вилик III-лагьай агъзур йисуз Хузестанда арадал акъатна. Вич Агьеменидрикай тир Садлагьай Дарий авай чIавуз Персиядин империя Грециядилайни Киренаикадилай гатIумна Инд ва Тарим вацIарал кьван яргъи тир.

Вичин кхьенвай тарихдин чIехи паюнин къене Персия хьиз малум тир Иран 2000-дилай пара йисан къене дуьньядин виридалайни таъсирлу сиясатдинни медениятдин юкьварикай сад тир. Пара виш йисарин къене агъавал ийизвай дин заратуштравал тир. XVI-лагьай виш йисахъ ислам Ирандин гьукуматдин дин хьана.

Аятолла Хомейнидин гъилик кваз 1979-лагьай йисуз Иранда Исламдин инкъилаб хьана, адан нетижада монархия алудна гадарна ва исламдин республика малумарна.

КъВБ-диз килигна (маса къачунин алакьунин паритетдин жигьетдай) экономикадин кьадардал гьалтайла исламдин дуьньяда Иран кьудлагьай чкадал ала, РагъакIидай патан Азияда – кьведлагьайдал (Туьркиядалай гуьгъуьниз[2]). Иран – технологиядин жегьетдай региондин виридалайни вилик фенвай гьукуматрикай сад я. Стратегиядин фикирдай Иранди Евразиядин чIехи метлеб квай регионда чка кьунва, адаз ири нафтадинни тIебии газдин запасар ава.

География[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Административ паюн[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

  1. Тегьран
  2. Кум
  3. Юкьван остан
  4. Казвин
  5. Гилян
  6. Ардебиль
  7. Зенджан
  8. РагъэкъечӀдай патан Азербайджан
  9. РагъакӀидай патан Азербайджан
  10. Курдистан
  11. Хамадан
  12. Керманшах
  13. Илам
  14. Лурестан
  15. Хузестан
  16. Чехармехальни Бахтиария
  17. Кохгилуйени Бойерахмед
  18. Бушир
  19. Фарс
  20. Хормозган
  21. Систанни Белуджистан
  22. Керман
  23. Йезд
  24. Исфахан
  25. Семнан
  26. Мазендеран
  27. Голестан
  28. Кеферпатан Хорасан
  29. Хорасан-Резави
  30. Кьиблепатан Хорасан
  31. Альборз

Баянар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

ЭлячӀунар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Азиядин гьукуматар
LocationEurope.png Азербайжан ² · АСЭ · Афганистан · Багьрейн · Бангладеш · Бруней · Бутан · Вьетнам · Гуржистан ² · Гьиндистан · Израиль · Индонезия · Иордания · Ирак · Иран · Йемен · Камбоджа · Кипр ¹ · Киргизия · Китайдин Халкьдин Республика · КХДР · Кувейт · Къазакъстан‎ ² · Къатар · Лаос · Ливан · Малайзия · Мальдивар · Мисри ³ · Монголия · Мьянма · Непал · Оман · Пакистан · РагъэкъечӀдайпатан Тимор · Республика Корея · Сауди Арабистан · Сингапур · Сирия · Таджикистан · Таиланд · Турция ² · Туьркменистан · Узбекистан · Урусат ² · Филиппинар · Шри-Ланка · Эрменистан · Япония

Кьабул тавунвай ва са кьадар кьабул авунвай гьукуматар: Абхазия ² · Азад Кашмир · Гьукумат Ва · Вазиристан · Суван Къарабагъ · Иракдин Курдистан · Кеферпатан Кипр Туьркерин Республика · Кьиблепатан Осетия ² · Палестина · Тайван · Тамил-Илам · Гьукумат Шан


¹ Са кьадар европада ава. ² Европада авай. ³ Са кьадар африкада ава.

1000HA.png