Муьридвал

Википедиядихъай
Перейти к навигации Перейти к поиску

Муьридвал я Хьажимуьридвал («яб гун» маана гузва; гьакIани муьрид/хьажимуьридгелеваз хьун, гелеваз физвай кас) — XIX вишйисуз Лезги-Урус ва ахпа Къавкъаз-Урус женгерин чIавуз лезгийрин юкьа санал хьун ва кIививал патал Шейх Мугьаммада авунвай са рехъ, вири Къавкъаз халкьарин юкьа гегьенш хьана алатай чIавуз. Муьридвали лезгийриз ва ахпа вири Къавкъаз халкьариз низам гана.

Муьридвал ва Лезгияр[дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Исламда муьрид жув диндиз ганвай кас я, амма лезги чIалал муьрид я хьажимуьрид Урус паччагьвилиз кьил хкажна женг тхун манадиз къвезва ва лезгийрин юкьа Урус паччагьвилин зулумриз жаваб гьиз акъатнвай Шейх Мугьаммадан имамвилел гегьенш хьана са рехъ гьиз аквазва. Лезги хуьрера мискIинриз цIай ягъаз курала, Шейх Мугьаммад Ярагъвиди халкь санал авуна санал жаваб гун патал ин рехъ туькуьрна.

Лезгирин гзай пай чпин хуьрера мискIинрин цIай ягъана курунар къабул тавуна муьрид хьана женг тхвайтIани, лезгийрин юкьа хаинар авачиз тучир. Лезгияр ва муькуь Дагъустандин халкьар муьридвилел урусрин зулумрикай хкатна чеб-чпиз хьуниз рикIай чIалахъ тир. Амма муьридвал тек са урусри галаз женг туч, садлагьайди жув-жувагалаз, жуван пис хесетаригалаз женг тхун я. Муьрид Аллагьдин къанунар тир Шариятдин низам ва къайдаяр , Мугьаммад пайгъамардин суннаяр ва лезги къилихъ ва адатри тIалаб айидинвал уьмуьр тхудай. Шейх Мугьаммада лезгийриз садлагьайди жуван кIвала шарият айиз ахпа жуван хуьре, ахпа гьукуматда лагьанвай.

Муьридвал ва Имам Шамил[дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Имам Гьамза регьметдиз феидла ахпа Аракь сув лугьудай чкада жамаатри цIийи имам яз Шамил хкягъзва, Имам Шамила вичи ергъи чIавуз и затI къабул айизвач, амма вичин халкь пис къа аквазвай Имамдиз маса рехъ амукьзвач, имамвал къабул авуна 25 йис Къавкъазда Шарият хьурай лугьуз урусрин паччагьвилигалаз женг тхвазва. Шайх Мугьамммад Ярагъвидин патал муьридвилин дерсер къачуй Имам ва вич Имаман муьрид яз гзаф викIегь жезва Ярагьвидин насиятриз яб гуз. Имам Шамилан гъазаватдиз лезгийри ва гьакIани авари, даргири, яхулри ва чачанри гъил гузва, амма сабязи Къавкъазда амукьзвай халкьари Имам Шамил урусриз маса гузва.

Баянар[дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

  • Неверовский А.А. Краткий взгляд на Дагестан в топог и историч. отношении. СПб., 1847
  • Н.Ханыков. О мюридах и мюридизме. («Кавказ», 1847, № 15);
  • Казем-Бек, статьи в «Рус. Слове» (1859 и 1860);
  • Романовский Д.И. «Кавказ и кавк. война» (СПб., 1860);
  • шейх-Джемаледдин, «Учение о тарикате», перев. в «Сбор. свед. о кавк. горцах» (вып. II, 1869);
  • Мугеддин-Магомед-Ханов, «Истинные и ложные последователи тариката», перев. с предисл. А. Омарова в «Сбор. свед. о кавк. горцах» (вып. IV, 1870).
  • Потто В. А., Кавказская война…, т. 5, в. 1, Тифлис, 1889, с. 15—60;
  • Бушуев С. К., О Кавказском мюридизме, «Вопросы истории», 1956, № 12;
  • Фадеев А. В., Возникновение мюридистского движения на Кавказе и его социальные корни, «История СССР», 1960, № 5;
  • Хашаев Х. М., Обществ. строй Дагестана в XIX в., М., 1961;
  • Смирнов Н. А., Мюридизм на Кавказе, М., 1963; История Дагестана, т. 2, М., 1967.

ЭлячӀунар[дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]