Пётр Ильич Чайковский

Википедия Cайтдихъай
Перейти к навигации Перейти к поиску
1893-й йисан шикил

Пётр Ильи́ч Чайко́вский (1840 йисан 7 май(18400507), Воткинск —1893 йисан 6 ноябрь, Санкт-Петербург) — урус композитор, педагог, дирижёрни манийрин патай критик. Адан пара кӀвалахар гьелелиг чан амаз дуьньядин дережадин тӀвар-ван атанвай. Исятда абур манидин Романтикадик квайбурукай виридалайни хъсанбурук ква. Россиядин XIX вишйисан виридалайни чӀехи композитор яз гьисабзавайди я.

Уьмуьр[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Пётр Чайковский суван инженердин адан кьведлагьай папан кьведлагьай хва тир. Пётрдихъ стхаяр Николай, Ипполит, Анатолий, Модестни вах Александра авай. Хзандихъ манийрал ахьтин рикӀ алачир. ЯтӀани, адан кьуд йис тирла Чайковскийдаз пианинодин сифте тарс хьана. 1844 йисалай эгечӀна адахъ француз гувернантка Фанни Дюрбах хьана, ада жегьил Чайковскийдал пара еке эсир гъана. А чӀавуз Чайковскийди вичин шиирар кхьизвай, адан гувернантка Дюрбаха адаз «вичин бицӀи Пушкин» лугьузвай. Сифте сефер адан бубади Петербургдай адаз пианино гъанвай адан 5 йис тирла. Адан дидеди са мани ягъиз гайла адавай са шумуд манияр ягъиз жезвай вичивай. Хзандиз гъвечӀи Пётрдин алакьунрикай пара аламат хьанвай, бубади адаз Мария Пальчикова эверна тарсар гун патал. Са арадилай Пётрдивай вичин мялимдилай хъсан чарчелай кӀел ийиз нотаяр къугъваз жезвай. Чайковскийдал эсир гьакӀни Италиядин манийрин мялим Луиджи Пичоллиди гана. Моцартдилайни Бахдилай эсир адаз хьанач, адалай пара эсир италийвиривай хьана.

Гьукуматдин идарада къуллугъдал алаз адаз пара пул къвезвайтӀани, рикӀел алай мурадар кьилиз акъуд жедай, Чайковский а кардикай пара галат хьана 1861 йисуз ам гьукуматдин къуллугъдикай хкатна. Гьа чӀавуз Чайковскийдиз манийрикай ахьтин пара чирвилер авачиртӀани ада вичиз манийрин студия къачуна — адан мукьвабур а кардал рази тушир. Адан халу Пётр Петрович Чайковскийда лагьанай: «И Пётр. И паргар тушир Пётр! Гила ада юриспруденция туна суьрне къачунва!» 1862 йисуз Чайковский Петербургда авай Антон Рубинштейна туькӀуьрнавай консерваториядик экечӀна. Рубинштейна адаз чирзавай композициядани инструментрал къугъвазни. Теория адаз гана урус компонист Николай Иванович Сарембади.

Чайковскийди вичиз композициядин рекъяй кими тир чирвилер къахчузвай. Са кагъазда 1862 йисан 16 декабрдиз ада вичин вахаз кхьенвай:

«За ваз кхьенвай, за манийрин теория чир ийиз эгечӀнава, вични пара зурбадаказ. Заз пара гичӀ ава зи ажизвиликай, эхирда зи ажизвили гъалибвал кьада, акӀа дахьайтӀа за ваз гаф гузва, закайни са паргар жеда. Гьелелиг пара геж туш».

1877 йис Чайковскийдин уьмуьрда виридалайни четинбурук квай. Гьа йисан кьиле адал гьалтна Надежда фон Мек (1831–1894). Ам гъуьл амачир девлетлу паб тир, ада гьакӀни Клод Дебюссидиз пулунихъ куьмек гузвай.


Баянар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

ЭлячӀунар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

1000HA.png