ФиникӀий кхьинвал

ФиникӀий кхьинвал – виридалай цӀуру кхьинвилерикай сад я. Ам туькӀуьрнайтир чи эрадилай вилик Х-й вишйисан мукьвара, адаз килигна туькӀуьр хьана алфавитдинни алфавит тушир пара кхьинвилер, гьибуран юкьва ава къенини латин кхьинвал, кирил кхьинвал, грек кхьинвал, араб, арамей, чувуд кхьинвилерни, жеди индиядин кхьинвилер. Абур туькӀуьр хьанва финикӀийрин кхьинвилерикай (гьакӀ, грек алфавит кьиляй грек чӀал патал къачунвай финикӀий кхьинвал тир, ахпа ам муькуь хьанва вишйисарин къене, грек чӀал къени къалурун патал)

ФиникӀий кхьинвилер консонант принципдал алайтир – ахъа ванар къалур жезвачир, ахъа тушир ванариз гьарфарин лишанар авай. Ахъа ванар кӀелзай касди вичи кьатӀунзайтир, патав гвай гафариз килигна. Семит мецера гафарин дувулар ахъа тушир ванарикай язу, ахъа ванарини а дувул гьи ятӀани са гъавурдихъ элкъуьрзава. Гафунин кьилин гъавур гузайбур ахъа тушир гьарфар я, ахъа ванарин гьарфарини дувулдикай туькӀуьр жедай гъавур къалурзава (финикӀий чӀалахъ галаз са хизандавай араб меце икӀ я: КТБ→аКТаБу за кхьизва/за кхьиз тазва (муькуьдал илисзва ада кхьидайвал такӀанз ятӀани), маКТаБу ктабарин стол, ктабхана — вири са КТБ дувулдикай я, гъавур са тӀимил муькуь ийизвабур ахъа ванар я). Кхьин жезвай финикӀий гьарфар эрчӀи патахъай чапла патахъ.

Вад кхьинвал финикӏийдилай дегь я: угарит (400 йисал дегь я), протоханааней (600 йисал дегь я), протосинай, библ (кьведни 800 йисаз мукьва чӏавал цӏурубур я), кьиблепатан арабиадин (100 йисал). Алфавит-абжад хьтин мад кьве кхьинвал авайтир цӏуру чӏавара - цӏуруфарс кӏун-кхьинни мероитдин кхьинвал. Абур кьведни кӏвалахда амукьнач пара чӏавал, квахьна. .