Перейти к содержанию

Футболдай Америкадин Кубок

Википедиядихъай

Америкадин Кубок (исп. Copa América) — КОНМЕБОЛ-дин эгидадик ва Кьиблепатан Америкадин миллетрин кӀватӀуррин арада тухузвай футболдин турнир я. Садлагьай сеферда ам 1910 йисуз, КОНМЕБАЛ туькӀуьрдалди, къугъвана, гьавиляй официал турнир хьиз тестикьарнавач. Садлагьай официал рекьелди тестикьарнавай турнир 1916 йисуз кьиле фенва. Гуьгъуьнлай адаз Миллетрин кӀватӀуррин арада Кьиблепатан Америкадин чемпионат тӀвар гана (исп. Campeonato Sudamericano de Selecciones). АкӀ хьайила, Америкадин Кубок гила авай халкьарин арада авай континентал футболдин турниррикай виридалайни цӀуруди я. Ам вичин Европадин аналогдилай 44 йисан чӀехиди я. 1975 йисуз адаз гилан тӀвар гана.

Америкадин Кубок са шумуд йисан къене садра тухузвайди я — къугъунин тайинвал шумудни са сеферда дегиш хьана. 2007 йисалай гатӀумна 2019 йисал кьван турнир кьуд йисан къене садра тухузвай тир.

Амма гьакӀни и девирдин къене — 2016 йисуз «Виш йисан Америкадин Кубок» лугьудай алава турнир тухвана. Садлагьай сеферда турнир тухванвай чка Кьиблепатан Америка туширди хьана. Ам садлагьай континентал акъажунрин виш йисуз талукьарна.

2020 йисуз турнирар тухузвай вахтунин тайинвал дегишарна ва Европадин чемпионатар тухузвай къайдада туькӀуьриз кӀанзвай тир. Амма коронавирусдин пандемиядин гъиляй кьве турнирни 2021 йисал вигьенва[1].

Америкадин Кубокда вири 10 КОНМЕБОЛ-дин уртах-уьлкведи иштираквал ийизва — Аргентина, Боливия, Бразилия, Венесуэла, Колумбия, Парагвай, Перу, Уругвай, Чили, Эквадор.

1993-лагьай йисал гатӀумна турнирда иштираквал ийидайвал гьакӀни маса регионрай тир (адетдалди, КОНКАКАФ зонадай тирбур) кьве уьлкведиз эверзава. И кьве цӀуд йисан къене виридалайни чӀехи агалкьунар Мексикадивай арадал гъиз хьана.

Гъалибвилин кьадардиз килигна Америкадин Кубокдин рекордсмен адан садлагьай чемпион язва — Уругвайдин кӀватӀурди 15 сеферда винел пад къачуна (гьа гьисабдик 1967 йисалай вилик тухванвай чемпионатарни кваз)[2]. Абуралай са титул тӀимил Аргентинадиз ава. Америкадин Кубокдин гилан сагьиб Бразилиядин кӀватӀур язва, абуру кӀуьдра титул къачунва[3].

1910-лагьай йисуз Аргентинада Майдин революциядин Виш йисан Кубок тӀвар алай турнир кьиле фена, ам КОНМЕБОЛ-ди тестикьарнавач[4].

Садлагьай КОНМЕБОЛ-ди хиве кьунвай чемпионат 1916-лагьай йисуз Аргентинада кьиле фена, ам уьлкведин аслу туширвилин виш йисан сувар кьиле тухунин сергьятра кьиле фена. Турнирда Аргентинадин, Бразилиядин, Уругвайдинни Чилидин кӀватӀурри иштираквал авуна. И кьуд футболдин ассоциацияди Кьиблепатан Америкадин Футболдин Конфедерация туькӀуьрна (КОНМЕБОЛ). 1916-лагьай йисан турнирдив официал тушир статус гвай тир, акӀ ятӀани КОНМЕБОЛ-ди ам Кьиблепатан Америкадин чемпионатдин садлагьай къугъун хьиз гьисабзава[5].

Уругвай 1917 — акъвазнава: Х. Пачеко, Х. Ванццино, К. Сапорити, Г. Родригес, М. Варела, А. Фольино; ацукьнава: Х. Перес, Э. Скароне, А. Романо, К. Скароне, П. Сомма

Турнирдин тарихдин къене садлагьай матч 1916-лагьай йисан 2-лагьай июлдиз Буэнос-Айрес шегьерда кьиле фена, Уругвайди Чили кӀаник кутуна 4:0, садлагьай гол «Пеньяролдай» тир Хосе Пьендибенеди яна. Кар къетӀъ ийидай матчда сад садал Аргентинадинни Уругвайдин кӀватӀурар гьалтна. «Химнасия» клубдин стадион сиви-сивди инсанрив ацӀанвай тир, къугъуниз килигиз 18 000 кас атана. Матч эгечӀна, амма вад минут алатайдалай кьулухъ ам акъвазарна — фанатри трибунайрал кикӀиз гатӀумна, абур никӀел экъечӀна, трибунайри цӀай кьуна. Са юъ алатайдалай кьулухъ матч Авельянедеда «Расинг» клубдин стадиондал давамарна. Эхирдин гьисабун — 0:0, адалди Уругвай рази хьана: «Селесте» садлагьай чемпион хьана[6].

Сифте цӀуд турнирдикай ругуд Уругвайди гъалибна. Ахпа аргентинавийри винел пад къачуз гатӀумна: 1920-лагьай йисарилай 1950-лагьай йисарал кьван абуру 18 чемпионатдикай 11 гъалибна. 1960-лагьай йисариз, Бразилиядин агалкьунрин кукӀвал тирла, анжах кьве турнир кьиле фена, абур маса кӀватӀурри гъалибна. 1989-лагьай йисалай гатӀумна кӀуьд турнирдикай Бразилиядин вад гъалибна, гьакӀни кьведра абур финалда къугъвана.

Кьиблепатан Америкадин чемпионат
Йис
{уртархрин кьадар}
Чка
(уьлкве)
Чемпион «Къизилдин» къугъун 2-й чка 3-й чка 4-й чка
19161 {4}
Килигун
Аргентинадин пайдахУругвайдин пайдах
Уругвай
1-й титул
Аргентинадин пайдах
Аргентина
Бразилиядин пайдах
Бразилия
Чилидин пайдах
Чили
1917 {4}
Килигун
Уругвайдин пайдахУругвайдин пайдах
Уругвай
2-й титул
Аргентинадин пайдах
Аргентина
Бразилиядин пайдах
Бразилия
Чилидин пайдах
Чили
1919 {4}
Килигун
Бразилиядин пайдахБразилиядин пайдах
Бразилия
1-й титул
1:0Уругвайдин пайдах
Уругвай
Аргентинадин пайдах
Аргентина
Чилидин пайдах
Чили
1920 {4}
Килигун
Чилидин пайдахУругвайдин пайдах
Уругвай
3-й титул
Аргентинадин пайдах
Аргентина
Бразилиядин пайдах
Бразилия
Чилидин пайдах
Чили
1921 {4}
Килигун
Аргентинадин пайдахАргентинадин пайдах
Аргентина
1-й титул
Бразилиядин пайдах
Бразилия
Уругвайдин пайдах
Уругвай
Парагвайдин пайдах
Парагвай
1922 {5}
Килигун
Бразилиядин пайдахБразилиядин пайдах
Бразилия
2-й титул
3:0Парагвайдин пайдах
Парагвай
Уругвайдин пайдах
Уругвай
Аргентинадин пайдах
Аргентина
1923 {4}
Килигун
Уругвайдин пайдахУругвайдин пайдах
Уругвай
4-й титул
Аргентинадин пайдах
Аргентина
Парагвайдин пайдах
Парагвай
Бразилиядин пайдах
Бразилия
1924 {4}
Килигун
Уругвайдин пайдахУругвайдин пайдах
Уругвай
5-й титул
Аргентинадин пайдах
Аргентина
Парагвайдин пайдах
Парагвай
Чилидин пайдах
Чили
1925 {3}
Килигун
Аргентинадин пайдахАргентинадин пайдах
Аргентина
2-й титул
Бразилиядин пайдах
Бразилия
Парагвайдин пайдах
Парагвай
1926 {5}
Килигун
Чилидин пайдахУругвайдин пайдах
Уругвай
6-й титул
Аргентинадин пайдах
Аргентина
Чилидин пайдах
Чили
Парагвайдин пайдах
Парагвай
1927 {4}
Килигун
Перудин пайдахАргентинадин пайдах
Аргентина
3-й титул
Уругвайдин пайдах
Уругвай
Перудин пайдах
Перу
Боливиядин пайдах
Боливия
1929 {4}
Килигун
Аргентинадин пайдахАргентинадин пайдах
Аргентина
4-й титул
Парагвайдин пайдах
Парагвай
Уругвайдин пайдах
Уругвай
Перудин пайдах
Перу
19351 {4}
Килигун
Перудин пайдахУругвайдин пайдах
Уругвай
7-й титул
Аргентинадин пайдах
Аргентина
Перудин пайдах
Перу
Чилидин пайдах
Чили
1937 {6}
Килигун
Аргентинадин пайдахАргентинадин пайдах
Аргентина
5-й титул
2:0Бразилиядин пайдах
Бразилия
Уругвайдин пайдах
Уругвай
Парагвайдин пайдах
Парагвай
1939 {5}
Килигун
Перудин пайдахПерудин пайдах
Перу
1-й титул
Уругвайдин пайдах
Уругвай
Парагвайдин пайдах
Парагвай
Чилидин пайдах
Чили
1941 {5}1
Килигун
Чилидин пайдахАргентинадин пайдах
Аргентина
6-й титул
Уругвайдин пайдах
Уругвай
Чилидин пайдах
Чили
Перудин пайдах
Перу
1942 {7}
Килигун
Уругвайдин пайдахУругвайдин пайдах
Уругвай
8-й титул
Аргентинадин пайдах
Аргентина
Бразилиядин пайдах
Бразилия
Парагвайдин пайдах
Парагвай
1945 {7}1
Килигун
Чилидин пайдахАргентинадин пайдах
Аргентина
7-й титул
Бразилиядин пайдах
Бразилия
Чилидин пайдах
Чили
Уругвайдин пайдах
Уругвай
1946 {6}1
Килигун
Аргентинадин пайдахАргентинадин пайдах
Аргентина
8-й титул
Бразилиядин пайдах
Бразилия
Парагвайдин пайдах
Парагвай
Уругвайдин пайдах
Уругвай
1947 {8}
Килигун
Эквадордин пайдахАргентинадин пайдах
Аргентина
9-й титул
Парагвайдин пайдах
Парагвай
Уругвайдин пайдах
Уругвай
Чилидин пайдах
Чили
1949 {8}
Килигун
Бразилиядин пайдахБразилиядин пайдах
Бразилия
3-й титул
7:0Парагвайдин пайдах
Парагвай
Перудин пайдах
Перу
Боливиядин пайдах
Боливия
1953 {7}
Килигун
Перудин пайдахПарагвайдин пайдах
Парагвай
1-й титул
3:2Бразилиядин пайдах
Бразилия
Уругвайдин пайдах
Уругвай
Чилидин пайдах
Чили
1955 {6}
Килигун
Чилидин пайдахАргентинадин пайдах
Аргентина
10-й титул
Чилидин пайдах
Чили
Перудин пайдах
Перу
Уругвайдин пайдах
Уругвай
1956 {6}1
Килигун
Уругвайдин пайдахУругвайдин пайдах
Уругвай
9-й титул
Чилидин пайдах
Чили
Аргентинадин пайдах
Аргентина
Бразилиядин пайдах
Бразилия
1957 {7}
Килигун
Перудин пайдахАргентинадин пайдах
Аргентина
11-й титул
Бразилиядин пайдах
Бразилия
Уругвайдин пайдах
Уругвай
Перудин пайдах
Перу
1959 (1) {7}
Килигун
Аргентинадин пайдахАргентинадин пайдах
Аргентина
12-й титул
Бразилиядин пайдах
Бразилия
Парагвайдин пайдах
Парагвай
Перудин пайдах
Перу
1959 (2)1 {5}
Килигун
Эквадордин пайдахУругвайдин пайдах
Уругвай
10-й титул
-Аргентинадин пайдах
Аргентина
Бразилиядин пайдах
Бразилия
Эквадордин пайдах
Эквадор
1963 {7}
Килигун
Боливиядин пайдахБоливиядин пайдах
Боливия
1-й титул
Парагвайдин пайдах
Парагвай
Аргентинадин пайдах
Аргентина
Бразилиядин пайдах
Бразилия
1967 {6}
Килигун
Уругвайдин пайдахУругвайдин пайдах
Уругвай
11-й титул
Аргентинадин пайдах
Аргентина
Чилидин пайдах
Чили
Парагвайдин пайдах
Парагвай
Америкадин Кубок
Йис
{уртахри кьадар}
Финалдин къугъун Полуфиналрин уртахар3
Винел пад къачурди Гьисабун 2-й чка (3-й чкадин патахъай матч тухванач)
1975 {10}
Килигун
Перудин пайдах
Перу
2-й титул
0:1, 2:0
алава матч
1:0
Колумбиядин пайдах
Колумбия
Бразилиядин пайдах ва Уругвайдин пайдах
1979 {10}
Килигун
Парагвайдин пайдах
Парагвай
2-й титул
3:0, 0:1
алава матч
0:0
Чилидин пайдах
Чили
Бразилиядин пайдах ва Перудин пайдах
1983 {10}
Килигун
Уругвайдин пайдах
Уругвай
12-й титул
2:0, 1:1Бразилиядин пайдах
Бразилия
Перудин пайдах ва Парагвайдин пайдах
Тухунин
чка


3-й чкадин патахъай матч
3-й чка Гьисабун 4-й чка
1987 {10}
Килигун
Аргентинадин пайдахУругвайдин пайдах
Уругвай
13-й титул
1:0Чилидин пайдах
Чили
Колумбиядин пайдах
Колумбия
2:1Аргентинадин пайдах
Аргентина
1989 {10}
Килигун
Бразилиядин пайдахБразилиядин пайдах
Бразилия
4-й титул
2Уругвайдин пайдах
Уругвай
Аргентинадин пайдах
Аргентина
2Парагвайдин пайдах
Парагвай
1991 {10}
Килигун
Чилидин пайдахАргентинадин пайдах
Аргентина
13-й титул
2Бразилиядин пайдах
Бразилия
Чилидин пайдах
Чили
2Колумбиядин пайдах
Колумбия
1993 {12}
Килигун
Эквадордин пайдахАргентинадин пайдах
Аргентина
14-й титул
2:1Мексикадин пайдах
Мексика
Колумбиядин пайдах
Колумбия
1:0Эквадордин пайдах
Эквадор
1995 {12}
Килигун
Уругвайдин пайдахУругвайдин пайдах
Уругвай
14-й титул
1:1
(п. 5:3)
Бразилиядин пайдах
Бразилия
Колумбиядин пайдах
Колумбия
4:1АСШ-дин пайдах
АСШ
1997 {12}
Килигун
Боливиядин пайдахБразилиядин пайдах
Бразилия
5-й титул
3:1Боливиядин пайдах
Боливия
Мексикадин пайдах
Мексика
1:0Перудин пайдах
Перу
1999 {12}
Килигун
Парагвайдин пайдахБразилиядин пайдах
Бразилия
6-й титул
3:0Уругвайдин пайдах
Уругвай
Мексикадин пайдах
Мексика
2:1Чилидин пайдах
Чили
2001 {12}
Килигун
Колумбиядин пайдахКолумбиядин пайдах
Колумбия
1-й титул
1:0Мексикадин пайдах
Мексика
Гондурасдин пайдах
Гондурас
2:2
(п. 5:4)
Уругвайдин пайдах
Уругвай
2004 {12}
Килигун
Перудин пайдахБразилиядин пайдах
Бразилия
7-й титул
2:2
(п. 4:2)
Аргентинадин пайдах
Аргентина
Уругвайдин пайдах
Уругвай
2:1Колумбиядин пайдах
Колумбия
2007 {12}
Килигун
Венесуэладин пайдахБразилиядин пайдах
Бразилия
8-й титул
3:0Аргентинадин пайдах
Аргентина
Мексикадин пайдах
Мексика
3:1Уругвайдин пайдах
Уругвай
2011 {12}
Килигун
Аргентинадин пайдахУругвайдин пайдах
Уругвай
15-й титул
3:0Парагвайдин пайдах
Парагвай
Перудин пайдах
Перу
4:1
Венесуэладин пайдах
Венесуэла
2015
Килигун
Бразилиядин пайдах Бразилия
2019
Килигун
Чилидин пайдах Чили

Курсивдалди эвернава командаяр къалурнава.

1 Кьиблепатан Америкадин Чемпионат лагьай тӀвар алаз тахьай, амма КОНМЕБАЛ-ди официал рекьелди тестикьарнавй турнирар.
2 Винел пад къачурди ва призерар кьуд команда авай финалдин группайрин турнирдин нетижада чир жедай тир.

КӀватӀна сад авунвай статистика

[дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]
Уьлквейри чемпионатар тухванвай кьадар
Сборная Ишт. Оч. Къ Гъ СТ К ГЯ ГА ГТ %
1 Аргентинадин пайдах Аргентина 413981891203831455173+28270,19 %
2 Уругвайдин пайдах Уругвай 433581971083455399218+18160,58 %
3 Бразилиядин пайдах Бразилия 35332178993544405200+20562,17 %
4 Парагвайдин пайдах Парагвай 36225168623967253293-4044,64 %
5 Чилидин пайдах Чили 38222177643083281304-2341,81 %
6 Перудин пайдах Перу 21197148543559213232-1944,37 %
7 Колумбиядин пайдах Колумбия 21150113422447131184-5344,25 %
8 Боливиядин пайдах Боливия 2686112202666104279-17525,6 %
9 Мексикадин пайдах Мексика 1070481913166662+448,61 %
10 Эквадордин пайдах Эквадор 2770118162280127311-18419,77 %
11 Венесуэладин пайдах Венесуэла 1734627134247171-12418,28 %
12 Коста-Рикадин пайдах Коста-Рика 518175391731-1435,29 %
13 АСШ-дин пайдах АСШ 4171852111829-1131,48 %
14 Гондурасдин пайдах Гондурас 110631275+255,55 %
15 Панамадин пайдах Панама 133102410-633,33 %
16 Япониядин пайдах Япония 215023514-911,11 %
17 Къатардин пайдах Катар 10201123-10 %
18 Ямайкадин пайдах Ямайка 20600609-90 %
19 Гаитидин пайдах Гаити 103003112-110 %

КӀватӀуррин агалкьунар

[дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]
Уьлкве Чемпион Вице-чемпион Кишпирдин призёр
Уругвайдин пайдах Уругвай15 (1916, 1917*, 1920, 1923*, 1924*, 1926, 1935, 1942*, 1956*, 1959, 1967*, 1983, 1987, 1995*, 2011)6 (1919, 1927, 1939, 1941, 1989, 1999)9 (1921, 1922, 1929, 1937, 1947, 1953, 1957, 1975, 2004)
Аргентинадин пайдах Аргентина14 (1921*, 1925*, 1927, 1929*, 1937*, 1941, 1945, 1946*, 1947, 1955, 1957, 1959*, 1991, 1993)14 (1916*, 1917, 1920, 1923, 1924, 1926, 1935, 1942, 1959, 1967, 2004, 2007, 2015, 2016)5 (1919, 1956, 1963, 1989, 2019)
Бразилиядин пайдах Бразилия9 (1919*, 1922*, 1949*, 1989*, 1997, 1999, 2004, 2007, 2019*)11 (1921, 1925, 1937, 1945, 1946, 1953, 1957, 1959, 1983, 1991, 1995)7 (1916, 1917, 1920, 1942, 1959, 1975, 1979)
Парагвайдин пайдах Парагвай2 (1953, 1979)6 (1922, 1929, 1947, 1949, 1963, 2011)7 (1923, 1924, 1925, 1939, 1946, 1959, 1983)
Чилидин пайдах Чили2 (2015*, 2016)4 (1955*, 1956, 1979, 1987)5 (1926*, 1941*, 1945*, 1967, 1991*)
Перудин пайдах Перу2 (1939*, 1975)1 (2019)8 (1927*, 1935*, 1949, 1955, 1979, 1983, 2011, 2015)
Колумбиядин пайдах Колумбия1 (2001*)1 (1975)4 (1987, 1993, 1995, 2016)
Боливиядин пайдах Боливия1 (1963*)1 (1997*)
Мексикадин пайдах Мексика2 (1993, 2001)3 (1997, 1999, 2007)
Гондурасдин пайдах Гондурас1 (2001)

* Гъетрелди кӀвалин турнирар къалурнава.

Квайни-квай бомбардирар

[дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Квайни-квай къугъвадайбур

[дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]
  1. Кубок Америки перенесли на 2021 год из-за коронавируса  (урус). «Спорт-Экспресс» (11 июль 2020). Ахтармишун 11 июль 2020.
  2. «У нашей страны нет других богатств, кроме ее народа»  (урус). «Спорт-Экспресс» (11 июль 2020). Ахтармишун 11 июль 2020.
  3. Бразилия выиграла Кубок Америки по футболу  (урус). Интерфакс (11 июль 2020). Ахтармишун 11 июль 2020.
  4. Martín Tabeira Copa Centenario Revolución de Mayo 1910  (инг.). Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation (6 December 2018). Ахтармишун 13 май 2020.
  5. La Historia  (исп.). КОНМЕБОЛ (2020). Ахтармишун 13 май 2020.
  6. Martín Tabeira Southamerican Championship 1916  (инг.). Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation (10 August 2007). Ахтармишун 13 май 2020.