Әхмад Шаһ

Әхмад Шаһ Дуррани (дуьньяға хъан Әхмад хан Абдали; 1720–1722 – 16/23 октябрь 1772) — Дуррани империядин асас яратай ва авайди падишаһ. Ам чIехи гьалдай Афгъанистандин муасир давлатдин бина кьайдай инсан хьиз къабулда.

Эркен гьаяти

Әхмад хан 1720–1722 йисара Һератда яни Мултанда дуьньяға хъан. Ам Абдали къабиледин векили тир, ахпа къабиле тIвар Дуррани хьана. Жегьил вахтунда ам Надир Шаһдин хизматәра къуллугъна гъиз, амдин гъулгъула ва хьизметар кьиле гъана, масалан, Һиндистанға ярагълу гъил къачу.

Әхмад Шаһдин портрет

1747 йисуз Надир Шаһ къатил хьайила, Әхмад хан Кандагарға къайта ва къабиледин шура тарафдай падишаһ вегьена. Ам «Дурр-и Дурран» (“Инжийрин инжи”) титул къачуна.

Падишаһвили (1747–1772)

Әхмад Шаһдин гъазаватар ва сясиятдин нетижада Дуррани империя Афгъанистандин ерин, гьазур Пакистандин чIехи пай, Хорасан ва Северная Индиядин къисимар кьиле къачуна.

Амдин идарә системаи могъол ва сафави давлатрин усуларин таъсирда авай, амма империядин къуват асасан аскерий гъазаватрал кIанай.

Һиндистандин гъазаватар

Әхмад Шаһ Һиндистанға саъра гъазаватар кьиле гъана:

• 1748 йисуз ам Лахор кьиле къачуна.
• 1751–1752 йисара ам Пенджабдин кьиле къачу къуватлу авуна.
• 1757 йисуз ам Дели кьиле къачуна.
• 1761 йисуз Панипатдин учунжи женгда ам Маратха империядин аскерий къуватарин винел гъалиба къачуна. И женг XVIII асрин чIехи женгарин сад тир.

Хорасан ва дигар гъазаватар

Әхмад Шаһ шулай ук Хорасанда гъазаватар кьиле гъана ва Сикх конфедерациядин къуватарин винел женгна. Ам империядин сергьятар генишариз ва сясий таъсир артухариз чалашмиш хьана.

Ахир гьаяти ва вафат

1772 йисуз Әхмад Шаһ вафат хьана. Ам Кандагарда дефн хьана. Амдин мавзолей Афгъанистанда тарихий ва милли символ хьиз гьисабда.