Керекул

Википедия Cайтдихъай
ЭлячӀун иниз: Навигация, Жугъурун
Гьакlан керекул

Керекул (уруссорока) — пехъренбурун хзандик квай, керекулрин жинсиниз талукь нуькI.

ЧкIанвай чилер[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Керекулар гегьенш хьанвай чкаяр. Гьар рангуни керекулдин са жуьре къалурзава: экуь-къацу: Pica p. pica, мичIи-къачу: P. p. fennorum, рехи: P. p. asirensis, хъипи: P. p. bactriana, жегьре: P. p. bottanensis, шуьтруь: P. p. hemileucoptera, вили: P. p. kamtschatica, экуь-фичIи: P. p. leucoptera, туракь: P. p. mauritanica, цавун: P. p. melanotos, мичIи-яру: P. p. serica


Керекулар асул гьисабдалди Евразия материкда ва Кеферпатан Америкадин рагъакIидай пата, Аляскадилай Калифорниядал кьван авай чилера гьалтзава.

Европада керекулар, анжах Аравилин гьуьлуьн бязи островрилай гъейри вирина гьалтзава. Европадилай гъейри керекулар Африкадин кефер патара, Марокко, Алжир ва Тунис уьлквейрин гьуьлуьн кьерихъ галай вилаятрани акваз жеда.

Керекул — мекьи береда чими уьлквейриз лув тагудай, гьамиша са чкадал уьмуьр ийизвай нуькI я.

НуькIрен акунар ва кьетIенвилер[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Вичин чIулав-лацу рангар алай цIакулриз ва адетдиндилай яргъи тумуниз килигна муькуь нуькIверин арадай керекул регьят чир жеда. Адан кьил, кьам ва кIул чIулав я, руфун ва къуьнер лацубур я. ГьакIни, гзаф вахтара луварин кIвенкIверни лацу жеда. Керекулдин чIулав тум адан бедендилай яргъи я. Эркек ва диши нуькIвер акунрай сад-садавай тафаватлу туш, амма эркекар дишийрилай са кьадар залан я. Эркекдин юкьван гьаларин заланвал — 233 грамм, дишийрин — 203 гр. Керекулрин яргъивал 51 см-див агакьун мумкин я, луварин ахъавал 90 см-див.

ЧиляйтIуз керекулар гзаф вахтара хкадриз-хкадриз къекъвезава, амма абурувай пехъерхьтинбурун жинсиниз хас тир кьетIен экъуьнив — камар вегьинивди къекъвезни жезва. Тарцин хилерал ам пара кIубандиз гьерекатзава. Керекулди лепедай физвайди хьиз, садлагьана хкаж жез, гуьгъуьнлайни аста-аста агъуз жез лув гузвайди я.

Ван[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Керекулдин тIекьрекь

Хата акурла керекулри «шэк шэк шэк» хьтин ванер акъудзава. Партнёр желб авун патал керекулди аста лирлияр язава. Вичиз махсус территория къалурун патал нуькIре тарцин кьилихъ ацукьна «киа», «кяя», «кик» хьтин ванер акъудзава.

Акьул[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Керекул виридалайни акьуллу нуькIверикай сад гьисабзавайди я. Керекулриз чпин жемиятдин арада кардик квай ритуалар авайди малум я, ва гьакIни абурувай сад садаз перишанвилин гьиссер къалуриз жезва. Керекул — гуьзгуьда авай эхъен вич тирди чир жезвай дуьньяда малум тек сад тир нуькI я. Месела, гуьзгуьдиз килигзавай попугайди вичин эхъен маса попугайдикай кьазва.

Уьмуьр тухунин тегьер[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Адет тирвал керекул даим са чкада уьмуьр тухузвай нуькI я. Асул гьисабдалди абур гъвечIи паркра, салара, тамун зулара, гъвечи рукара гьалтзава. Керекулар чIехи тамаривай яргъал акъваззава. Керекулри жуьтралди уьмуьр гьалзава. Вичин сифте жуьт ада уьмуьрдин садлагьай йисуз хкязава, кьведлагьай йисуз диши кфизва ва гатфариз муг туькIуьрна шарагар чIехи ийизва. Мукьвал-мукьвал тарцелай тарцел лув гузвай пуд-кьуд керекул акваз жеда, гзаф вахтара им керекулрин хзан жезва, эркек, диши ва абурун шарагар. Чпиз махсус чилер керекулри муькуь керекулрин гьахьунивай викIегьвилив хуьзвайди я. Гъуьрчехъан ва я маса хата акур акур керекулди акъудзавай тIекьрекьдин ван саки вири гьайванриз хатадикай хабар гуда.

Керекул дуьньядин культурада[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Дуьньядин чара чара халкьарин фольклорда ва культурада керекул жуьреба-жуьре образда гьатнава. Месела, китайдин медениятда керекул — инсандиз бахтлувал, шадвал гъидай гьайкалдивай гьисабзава. Идаз акси яз, урус халкьдин фольклорда керекул нагьакьан персонаж хьиз гьатнава. Къедалди, урусрин арада гзаф рахазвай, чIуру мез квай ва чарадакай гъибетар ийидай дишегьлияр керекулдиз тешпигь ийизва.

ЭлячӀунар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]