Хазарар

Википедия Cайтдихъай
ЭлячӀун иниз: Навигация, Жугъурун

Хазарар (чув. כוזרים (кузарим), араб. الخزر (ал-хазар), фарс خزر‎ (хазар), грек.: Χαζαροι (хазари), арм. խազիր (хазир), латchazari, caziri, gazari) — вилик девирда Кеферпатан Къавкъаздин ва Волга вацIун мукьвал алай чилерал куьчери уьмуьр гьалай ва VII виш йисан юкьвара чIехи ва къуватлу Хазар Каганат гьукумат арадал гъайи дегь туьрк халкьарикай сад я. Къе авай пара пай туьрк халкьарин арадал атуник хазарри чIехи кар кутунай.

Диндал гьалтайла хазаррин чIехи пай ва гьукумдаллай къатар — иудеяр тир.

Тlвар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Миллетди чпи чпиз хазар лугьузвай, и тIварцIин бинеяр дуьз малум туш. Адан арадал атуникай са шумуд фикирар ава:

Виликди ЧIулав ва Азов гьуьлериз Хазар гьуьл лугьузвай. Там къуватра авай девирда хазаррин къати таъсирдик Крым полуостровни акатнай. Къе чара-чара миллетри, месела азербайжанри, фарсари, туьркери, курдри, туркменри ва мсб, Каспи гьуьлуьз Хазар гьуьл лугьузвайди я.

ЧкIанвай чилер[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Хазар каганат

VII виш йисалди хазарри сад-садан гуьгъуьналлаз дегиш жезва чара-чара гьукуматрин гъилик кваз уьмуьр ийизвай. 560-й йисара абур Туьрк каганатдик акатнай. VII виш йисуз Туьрк каганат чкIайдалай кьулухъ хазарри чпин кьилдин гьукумат — Хазар каганат малумарнай. И каганат куьчери миллетри арадал гъайи гьукуматрин арадай виридалайни яргъалди амукьай уьлквейрикай сад хьанай ва 650 – 969 йисарин къене уьмуьр гьалнай.

Сифте Дагъустандин кефер патан чилерал секин хьанвай хазарри къвердавай чпин гъилик кутунай Крым полуостровдиз, Кьиблепатан Поволжьедиз ва Дон вацIун чилерал куьч хьана ацукьнай. Чпин кьилин шегьерни абуру Дагъустандай Кьиблепатан Поволжьедиз тухванай.

Терг хьун[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Хазар каганат терг хьайидалай кьулухъ X виш йисан кьведлагьай паюна хазарар Къизил Ордадин гъилик акатна муькуь туьрк тайифайрихъ галаз акахьна са халкь хьиз квахьнай. Иудаизм кьабул авур хазаррин гъвечIи пай Европадин чувудрин жемиятрик акахьнай. Къе бязи туьрк халкьари, месела къараимри, крымчакри ва гьакIни сувун чувудри чеб дегь хазаррин дуьз несилар тирди гьисабзава. Алай чIавуз Кеферпатан Къавкъазда уьмуьр ийизвай туьрк халкьарин дувулрик хазаррин гел кумайди мумкин я.

Эдебият[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

ЭлячӀунар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Шаблон:Хазария