Лезги Агьмед

Википедия Cайтдихъай
Перейти к навигации Перейти к поиску

Малумат
Дидедиз хьайи чӀав:1762 йисан(1762)
Дидедиз хьайи чка:
Кьиникьин чӀав:1840 йисан(1840)
Гьукумат:
Пеше:

Лезги Агьмед (1762 йис, Къубадин уезд, Вурвар1840 йис) — лезги шаир, ашукь. Ада вичин эсерар кьуд - лезги, азербайжан, араб ва фарс чIаларал тесниф ийизвай тир. Лезги Агьмед дуьньяда къекъвей, гьа девирдин гьар са кардикай хабардар, халкьдиз къуллугъ авур шаир тир.

Уьмуьрдин рехъ[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Лезги Агьмед 1762 йисуз гилан КцIар райондин Вурварин хуьре лежбердин хизанда дидедиз хьана. Са бязибуру и чIалан устаддин бинеяр Къурушдилай я лугьузва.

XVIII виш йисан сеняткаррин арада тIвар-ван авай, ашукьрин межлисра гьамиша уфтан хьайи Лезги Агъмедакай сифте малуматар ва адан азербайжанви ашукь Хесте Кьасумахъ галаз хьайи гьуьжетунра лагьай чIалар 1894 йисуз Тифлисда урус чIалал акъатай «Къавкъаздин вилаятрикай ва тайифайрикай эхтилатзавай кIватIалда» гьатнава. Лезги Агьмеданни Хесте Кьасуман арада хьайи гьуьжетрин кьуд чIал 1937 йисуз Бакуда азербайжан чІалал акъатай «Ашукьар» ктабда гьатнава.

Кьуьчхуьр Саидан вилер акъудай Сурхай хандиз шиирралди зурба туьнбуьгь авур Лезги Агьмеда вичин эсерра гьа гьахъсуз аям дериндай русвагьна ва ханаринни бегрин инсафсузвилерихъ эхир жедайдахъ агъанай.

Лезги чIалал Лезги Агьмедан эсерар сифте яз 1965 йисуз «КIиливал» (эдеб. чIалал. «Дуствал») кIватIалдин 2-лагьай нумрада чап хьана: «Шекер хьтин», «Хъел хьана хьи», «Мурсал хандиз», «Дуьнья я им, къведай вири бередай» ва «Хабар туш». Алатай асирдин 70-лагьай йисарилай кьил кутуна Лезги Агьмедан эсерар жуьреба-жуьре кIватIалрин ва учебникрин чинриз акъатна. Месэла, 1978 йисуз акъатай «Лезги поэзиядин антологияда» адан «Хъел хьана хьи», «Ашукь Саидаз» ва «Лезги Агьмеданни Хесте Кьасуман гьуьжет» гьатнава. И шиирар 1990 йисуз Магьачкъалада басма хьайи «Лезгийрин революциядилай вилик квай девиррин литература» ктабдани ава.

Эхиримжи йисарра шаирдин эсерар азербайжан ва урус чIаларални акъатна. 1987 йисуз Бакуда чапнавай «Дагъустандин гецIияр» (эдеб. чIалал: «Дагъустандин савкьватар») кIватIалда Лезги Агьмедан пуд шиир ва 1988 йисан 1 сентябрдиз Хасавюрт шегьердин «КIиливал» газетда кьве шиир ганва. И газетди сифте яз Лезги Агьмедан шикиларни чапна. Шаирдин къамат художник Низами Къагьриманова чIугунва. Лезги Агьмедан шикил «Самур» журналдин 1993 йисан 3-й нумрадани ганва. Шаирдикай КцIар райондин ТIигьиржалрин хуьре уьмуьрнавай сейли ашукь, пара йисара элдин межлисриз ярашух гайи Уружани (1828-1893) пара малуматар ганва.

Шаирдин эсерар илимдин бинедаллаз сифте яз Гьажи Гьашарова ахтармиша ва алимди абуруз лайихлу къиметни гана. Ам эдебиятдиз хкун патал Къуруш Мегьамеда, Кьасум Фаталиева, Мавлуд Ярагьмедова, Къурбан Акимовани чIехи зегьметар чIугуна. ЯтIани Лезги Агьмед кIелзавайбур патал гьелени сирлуди яз амай шаиррикай я. Гьеле ада уьмуьрдихъ ва яратмишунихъ авсиятда суал аламай месэлаяр пара ава.

Йисар алатунивай ашукьдин цIийи эсерар винел акъатзава ва чап жезва. Эхиримжи гъилера Лезги Агьмедан цIийиз жагъанвай эсерар «Самур» журналда чап хьанва. Абур «Акьулдикай кьил кьеридиз», «Герек туш», «Хциз насигьат», «Ярдиз», «Масадан ярдиз», «Зуьмруьд къушра хьиз», «Халад руш, ваз вуч хъел ава?» шиирар я.

Лезги Агьмед 1840 йисуз рагьметдиз фена.

Эдебият[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

  • С. Къ. Керимова. «КцІар, кцІарвияр» (энциклопедиядин кIватIал). Баку 2011. «Зия», ч. 295-296.
  • Къ.Х. Акимов. «Лезги зарияр: куьмекчи ктаб». Магьачкъала 2001
  • Гь. Гьашаров. «Лезгийрин революциядилай вилик квай девиррин литература». Магьачкъала 1990