Терек

Википедия Cайтдихъай
ЭлячӀун иниз: Навигация, Жугъурун

Disambig.svg И терминдин муькуь манаярни ава, килига: Терек (манаяр).

Терекдин гьавиз

Терек (гуржиთერგი Тэрги, осетТерк, къабТэрч, къарачТерк суу, чечТерк, къумТерек сув) — Кеферпатан Къавкъазда авай вацӀ. Кьве уьлкведин, Гуржистандин ва Урусат Федерациядин чилерайтIуз авахьзава. Урусатда и вацI ругуд субъектрин чилерайтIуз физва. Къавкъаздин вацӀарикай виридалайни яргъибурукай сад я.

ТIварцIикай[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Э. М. Мусаеван фикирдив кьурвал, Терек гаф туьрк чIалан гидроним я ва «къавах» (тарцин) мана гузва. ВацIун тамам тlвар Терексу я, яни «Къавахрин вацI». Идалайни гъейри, А. В. Суперанскаяди ихьтин гиман авунай: Терек гафуни дегь чIаван хунн-булгар чIалал вацI мана гузва. Алимди фичин гиман и регионда гзаф мукьвал-мукьвал гьалтзавай терек гидроним галай вацIарив (Ак-Терек, Кара-Терек, Уч-Терек, Иш-Терек ва мсб.) тестикьарзава.

Дегь гуржи гъиливкхьинра и вацIун тlвар Ломеки хьиз гьалтзава. Чечен-ингуш чIаларал Ломеки «сувун ятар» лагьай чIал я [1].

География[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Терек вацӀу вичин кьил Къавкъаздин ЧӀехи цӀиргъинилай, Трус кIама авай 2 713 метр кьакьан Зилга-Хох муркӀадилай къачузава. ВацӀун яргъивал 623 км я, бассейндин гьяркьуьвал 43 200 км².

Гидрология[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

ВацIуз къвезвай ятарин тахминан 70 % гатфаринни-гатун бередал къвезва. Терек вацIу вичин тIишиз гъизвай ятарин йисан юкьван кьадар 11 куб/км я. Абурукай 4 куб/км дугунриз ва маса крариз харж жезва. Гьуьлуьв тахминан 6 куб/км агакьзава. Цин рагъулвал 400—500 г/м³ я (Волга вацIалай кьведра гзаф я). Са сан къене Терек вацIу 9 – 26 миллион тон накьв акъудзава.

Баянар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

ЭлячӀунар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]