Аргентина

Аргентина República Argentina
Пайдах Герб Гимн: En Unión y Libertad
Кьилин шегьер:	Буэнос-Айрес
Шегьерар:	Буэнос-Айрес, Кордова, Росарио, Ла-Плата
Аслутуширвал:	25 чиле 1816 (Испаниядилай)
ЧӀал:	Испаниядин чӀал
Гьукуматдин дин:	Хашпара дин (Католицизм)
Идара авунин тегьер:	Президентдин республика
Кьил:	Кристина Киршнер
Майдан:	2 766 890 км² (8-лагьай)
· Цин ччилин %:	1,1
Агьалияр:	40 091 359 ксар. (31-лагьай)
· Агьалийрин къалинвал:	15 ксар./км²
Пул:	Аргентинадин песо
КъВБ:	710,69 млрд. $ (21-лагьай)
· АСКА КъВБ:	17 500 $
ИПВИ:	0,797 (45-лагьай)
Домен:	.ar
Телефондин код:	+54
Сятдин чӀул:	-3

Аргентина, Аргентинадин Республика (исп. República Argentina) — Кьиблепатан Америкада авай гьукумат.

Кьилин шегьер — Буэнос-Айрес.

Ксар — 40,1 млн.

Чилинмикит

Гьукуматдин кьилин шегьер Буэнос-Айрес я. Кефер патай кьибле патахъ Аргентина 3,7 км яргъи я. Екевал 2,8 млн км я. Аргентина авайди я Кьибле патан Африкадин материкдин кьибле пата. Гьукуматди тухузва сергьятар: кефер-рагъ экъечӀдай пата — Уругвайдихъни Бразилиядихъ галаз. Кефер пата — Парагвайни Боливия. Рагъ экӀидай пата — кьилди Чили. Кьибле патахъгала Атлантик океан. Кьибле-рагъ экъечӀдай пата гьуьляйтӀуз гала ЧIехибританиядин кӀвачихъ галай Мальвин островрихъ галаз сергьят. Гьукуматдин къене рагъ экӀидай пата ава Кордильерар суваяр. Рагъ экъечӀдай пата гьукуматдин къерехар чхизва Атлантик океанди.

Кьиспес

XVI вишйисан кьиле гьар жуьре гъвечӀи халкьар исятдин Аргентнинада яшамиш жезвай. 1535 йиса испанрин экспедициядин кьиле аваз Педро Мендосади эцигда къеле Санта-Мария-дель-Буэн-Айре, исятдин Аргентинадин кьилин шегьер. 1776 йиса туькӀуьрнавай Вице-Паччагьвал Рио-де-ла-Плата. А паччагьвилик квай исятдин гьукуматар: Парагвай, Аргентина, Боливиядин пай , Уругвай. Кьилин шегьерни адан тир Буэнос-Айрес. 1805, 1806 йисара кьве сефер британрин кӀеретӀар кӀукӀвар хьана Буэнос-Айрес къачуз кӀан хьайила. 1810 йиса аргентинвийри Вице-паччагьвалдикай гьакӀан паччагьвал хъувуна, чпиз паччагь Фернандо VII кьабулна.

1816 йисуз Тукуманда кӀватӀ хьана гьар велаятдикай ксар, гьукуматдин дуванар ийиз. 9-лагьай июльдиз абуру Испаниядикай дамвал кьабулна. ЦӀийи гьукуматдиз гана тӀвар — КӀватӀнавай велаятар Рио-де-ла-Плата. Сифте кьилиз акъуд жезвачир гьукуматдин жуьредин патахъай. Садбуруз монархия эцигиз кӀанзавай, садбуруз республика. Эхир адакай республика хьана. Ахпа мад суалар акъатна — садбуруз кӀеви гьукумат кӀан хьана, масадбуруз федерацийвилин республика. И суалрин патахъай са фикир акъуд тахьайвили 1819 йисуз эгечӀна эгьлийрин дяве. Испанри гьи чӀавуз Аргентинадиз кӀеретӀар ракъурна ана чпин къуват эхцигун патал. Ахпа Хосе де Сан-Мартин генералди абур катана. 1820 йисуз дяве куьтягь хьана.

1825—1827 йисара авай дяве Бразилиядихъ галаз Уругвай чилерин патахъай. И дяведани аргентинри чпин душманар катана. Ахпа Аргентинадиз вичизни зиянар хьана — адакай хкатна Уругвай. 1833 йисуз ЧӀехибританияди гакъудна Мальвин островар. 1853 йиса Аргентинада Конституция кьабулнавай. Сифте президент Уркиса тир. XX вишйисан кьиле Аргентина дуьньядин виридалайни девлетлу гьукуматрик квай. 1946; 1952 йисариз гьукуматдин президент яз кьабулна Перон. Перона Аргентинадин экономика пара хкажарна. 1981 йисуз президент хьана Гальтиери. 1982 йисуз ада ракъурна Мальвин островриз гьукуматдин кӀеретӀар, а чилер, ЧӀехибританияди 1833-лагьай йисуз гакъуд авур, къулухъ къахчун паталди. Гальтиеридин аламатдиз, британри аниз сад лагьана чпин кӀеретӀар ракъурна аргентинвияр катана островар туна чпин кӀвачихъ.

Провинцияр

Аргентина — федератив республика; 23 — провинцияни (исп. provincia) 134 округар (исп. partidos) акатзава. Буэнос-Айресдик 48 барриосар (исп. barrios) акатзава (ва абур 15 коммундиз сад хьанва).

Аргентинадин провинцияр

1. Федерал кьилин шегьер Буэнос-Айрес
2. Провинция Буэнос-Айрес
3. Катамарка
4. Чако
5. Чубут
6. Кордова
7. Корриентес
8. Энтре-Риос
9. Формоса
10. Хухуй
11. Ла-Пампа
12. Ла-Риоха
13. Мендоса
14. Мисьонес
15. Неукен
16. Рио-Негро
17. Сальта
18. Сан-Хуан
19. Сан-Луис
20. Санта-Крус
21. Санта-Фе
22. Сантьяго-дель-Эстеро
23. ЦӀай Ччил, Антарктида ва Кьиблепатан Атлантикадин островар
24. Тукуман

Провинциядин малуматар:

№	Провинцияр/Округ	Кьилин хуьр	Агьали (2010)	Чка	Ччил (км²)	Чка	Ксарин къалинвал (/км²)	Чка
1	Федерал кьилин шегьер Буэнос-Айрес	—	2 891 082	4	202	24	14 312,3	1
2	Буэнос-Айрес	Ла-Плата	15 594 428	1	307 571	1	50,7	3
3	Катамарка	Сан-Фернандо-дель-Валье-де-Катамарка	367 820	20	102 602	11	3,6	20
4	Чако	Ресистенсия	1 053 446	10	99 633	12	10,6	11
5	Чубут	Росон	506 668	18	224 686	3	2,3	22
6	Кордова	Кордова	3 304 825	2	165 321	5	20,0	6
7	Корриентес	Корриентес	993 338	11	88 199	16	11,3	10
8	Энтре-Риос	Парана	1 236 300	7	78 781	17	15,7	7
9	Формоса	Формоса	527 895	17	72 066	19	7,3	14
10	Хухуй	Сан-Сальвадор-де-Хухуй	672 260	14	53 219	20	12,6	8
11	Ла-Пампа	Санта-Роса	316 940	22	143 440	8	2,2	23
12	Ла-Риоха	Ла-Риоха	331 847	21	89 680	14	3,7	19
13	Мендоса	Мендоса	1 741 610	5	148 827	7	11,7	9
14	Мисьонес	Посадас	1 097 829	9	29 801	21	36,8	4
15	Неукен	Неукен	550 344	16	94 078	13	5,8	17
16	Рио-Негро	Вьедма	633 374	15	203 013	4	3,1	21
17	Сальта	Сальта	1 215 207	8	155 488	6	7,8	12
18	Сан-Хуан	Сан-Хуан	680 427	13	89 651	15	7,6	13
19	Сан-Луис	Сан-Луис	431 588	19	76 748	18	5,6	18
20	Санта-Крус	Рио-Гальегос	272 524	23	243 943	2	1,1	24
21	Санта-Фе	Санта-Фе	3 200 736	3	133 007	10	24,1	5
22	Сантьяго-дель-Эстеро	Сантьяго-дель-Эстеро	896 461	12	136 351	9	6,6	15
23	ЦӀай Ччил, Антарктида ва Кьиблепатан Атлантикадин островар	Ушуая	126 190	24	21 571	23	5,85	16
24	Тукуман	Сан-Мигель-де-Тукуман	1 448 200	6	22 524	22	64,3	2
	Вири		40 091 359		2 780 402		14,4

Шикилар

• 

  Сальта

• 

  Игуасу

• 

  Неукен

• 

  Хухуй

• 

  Мате.

• 

  Танго.

• 

  Футболдин Суперкласико Ривер Плейт — Бока Хуниорс.

• 

  Футболдин стадион Монументаль Ривер Плейт.

• 

  Ла-Плата.

• 

  Хорхе Луис Борхес.

• 

  Хуан Мануэль Фанхио

• 

  Диего Марадона

• 

  Альфредо Ди Стефано

• 

  Аргентинадин президент Кристина Фернандес де Киршнер

ЭлячӀунар

• United Nations data — Argentina