Испания

Википедия Cайтдихъай
ЭлячӀун иниз: Навигация, Жугъурун
Испания
Испаниядин Паччахвал
исп. Reino de España
Испаниядин пайдах Испаниядин герб
Пайдах Герб
EU-Spain.svg
Гимн: Marcha Real
Кьилин шегьер: Мадрид
Шегьерар: Мадрид, Барселона, Валенсия, Севилья
Аслутуширвал: 1469 йис
ЧӀал: испанрин чӀал
Идара авунин тегьер: Конституциядин монархия
Кьил: Хуан Карлос І
Мариано Рахой (премьер-министр)
Майдан: 504 782 км² (51-лагьай)
 · Цин ччилин %: 1,04
Агьалияр: 46 162 024 ксар. (27-лагьай)
 · Агьалийрин къалинвал: 91,45 ксар./км²
Пул: евро
КъВБ: 1622 млрд. $ (9-лагьай)
 · АСКА КъВБ: 35557 $
ИПВИ: 0,878 (23-лагьай)
Домен: .es, .eu
Телефондин код: +34
Сятдин чӀул: +1 / +2

Испания (тамам тӀвар — Испаниядин Паччахвал (исп. Reino de España — Рейно де Эспанья) — Европадин кьибле-рагъэкӀидай пата авай гьукумат. Тухузва сергьятар и гьукуматрихъ галаз:Франция, Андорра, Португалия. Гьукуматди кьазва Пиреней зуростровдин 4/5 пай. Мад Испаниядик ква Балеар островар, Майорка, Канарарни, са пай гъвечӀи островарин. Екевиляй Испанияди кьазва: 4-лагьай чка Европадани 51-лагьай чка вири дуьньяда.

Чилинмикит[Дуьзар хъувун]

Испания чӀехи пай сувавилин гьукумат я. Адан гьеч пай кьазва Месета сувандуьзенди, гьуьлелай 660 метр винихъ алай. Испаниядин кефер пата ава Кантабрия суваяр.

Ада хуьзва гьукуматдин къене патар гьуьлуьн гьавайрикай. Испаниядин чӀехи пай 700 метрдилай винихъ гала, и кардай ада Европада кьведлагьай чка кьазва Швейцариядилай кьулухъ.

Испаниядин кьибле пата ава Андалусия дуьзен. Гьукуматдин кьулай физва адан виридалайни чӀехини яргъи вацӀ Тахо. Мадрид Европадин виридалайни кьакьан кьилин шегьер я.

Испаниядин провинцияр
Испаниядин автономдин областар
Регион Кьилин хуьр Майдан
км²
Ксар
2011
Региондин
тӀаратӀ
1 Андалусия (исп. Andalucía) Севилья 87 268 8 424 102 Flag of Andalucía.svg
2 Арагон (исп. Aragón) Сарагоса 47 719 1 346 293 Flag of Aragon.svg
3 Астурия (исп. Principado de Asturias) Овьедо 10 604 1 081 487 Flag of Asturias.svg
4 Баскдин Уьлкве (исп. País Vasco, баск. Euskadi) Витория 7 234 2 184 606 Flag of the Basque Country.svg
5 Балеар островар (исп. Islas Baleares, кат. Illes Balears) Пальма-де-Мальорка 4 992 1 113 114 Flag of the Balearic Islands.svg
6 Валенсия (исп. Comunidad Valenciana) Валенсия 23 255 5 117 190 Flag of the Valencian Community (2x3).svg
7 Галисия (исп. Galicia, галис. Galiza) Сантьяго-де-Компостела 29 574 2 795 422 Flag of Galicia.svg
8 Канар островар (исп. Islas Canarias) Лас-Пальмас-де-Гран-Канария,
Санта-Крус-де-Тенерифе
7 447 2 126 769 Flag of the Canary Islands.svg
9 Кантабрия (исп. Cantabria) Сантандер 5 321  593 121 Flag of Cantabria.svg
10 Кастилия — Ла-Манча (исп. Castilla-La Mancha) Толедо 79 463 2 115 334 Bandera Castilla-La Mancha.svg
11 Кастилия и Леон (исп. Castilla y León) Вальядолид 94 223 2 558 463 Flag of Castilla y León.svg
12 Каталония (исп. Cataluña, кат. Catalunya) Барселона 32 114 7 539 618 Flag of Catalonia.svg
13 Мадрид (исп. Madrid) Мадрид 8 028 6 489 680 Flag of the Community of Madrid.svg
14 Мурсия (исп. Región de Murcia) Мурсия 11 313 1 470 069 Flag of the Region of Murcia.svg
15 Наварра (исп. Navarra, баск. Nafarroa) Памплона 10 391  642 051 Bandera de Navarra.svg
16 Риоха (исп. La Rioja) Логроньо 5 045  322 955 Flag of La Rioja (with coat of arms).svg
17 Эстремадура (исп. Extremadura) Мерида 41 634 1 109 367 Flag of Extremadura with COA.svg
Вири 505 625 47 029 641

Шегьерар[Дуьзар хъувун]

Чка Шегьер Агьалияр (2005) Агьалияр (2011)[1] Автономдин шериквал
1 Мадрид Madrid 3 155 359 ↑ 3 265 038 Мадрид
2 Барселона Barcelona 1 593 075 ↑ 1 615 448 Каталония
3 Валенсия Valencia 796 549 ↑ 798 033 Валенсия
4 Севилья Sevilla 704 154 ↓ 703 021 Андалусия
5 Сарагоса Zaragoza 647 373 ↑ 674 725 Арагон
6 Малага Málaga 558 287 ↑ 568 030 Андалусия
7 Мурсия Murcia 409 810 ↑ 442 203 Мурсия
8 Пальма-де-Майорка Palma 375 773 ↑ 405 318 Балеар островар
9 Лас-Пальмас-де-Гран-Канария Las Palmas de Gran Canaria 378 628 ↑ 383 343 Канар островар
10 Бильбао Bilbao 353 173 ↓ 352 700 Баскдин Уьлкве

Кьиспес[Дуьзар хъувун]

Чи эра эгечӀ тавунмаз къенин Испаниядин чилер Дегь Римдик квай. А гьукумат цкӀир хьайила Испанияда акъвазна вестготорин къуват. 8-лагьай вишйиса Испания кьуна арабри. А чӀавуз абуру Кордовадин эмиратдик кьил кутуна. СакӀус чӀавунилай чилин ватанэгьлийри эгечӀна Реконкиста. Италрини французри абуруз куьмекзавай. Къвез-къведайдивай Кордовадин эмиратдин чилер гъвечӀи жез хьана, ватанэгьлийри чпин чил абурувай гахкъуд ийиз.

Испаниядин карта 1783-лагьай йиса

Вад паччахвал авай — Кастилия, Арагон, Леон, Португалияни Наварра. Абуру сад хьана арабриз женг гузвай чилер кьулухъ къачудайвал. ГьакӀ хьана 1492-лагьай йиса Кастилияни Арагон кӀватӀ хьана къачуна арабрин эхиримжи къеле Гранада. Арабрин къуват Пиренейра куьтягь хьана. Гьа чӀавуна испанри эгечӀна чпиз колонийрин империя эцигиз.

1650-й йисан Кьиблепатан Америкада авай Испаниядин колонияр: 1 — Панама. 2 — Санта-Фе-де-Богота, 3 — Кито, 4 — Лима, 5 — Ла-Плата де Лос-Шаркас, 6 — Чили.

Экономика[Дуьзар хъувун]

Испаниядин экономикадин юкьв Мадрид

Испания дуьньяда авай 9-лагьай гьукумат я экономикадай. Гьамиша ина ксари хуьруьн кӀвалахар ийизвай. Индустрия ина хказ жез хьана Дуьньядин Кьведлагьай дяве куьтягь хьайила. Франкодин режим, Гитлераз куьмек гайи, ина амукьнавайвили, гьукумат кӀеви хьана амай дуьньядикай. 1950-лагьай йисарин юкьва Испаниядин индустрияди пара пул гуз хьана хуьруьн кӀвалахрилай. 1964-лагьай йиса эгечӀна экрномикадин дегишвилер, абур кьабул авурла халкьдин уьмуьрдин гьал авайлилай пара хъсан хьана. 1960-лагьай йисара Испаниядин экономика Япониядиндилай кьулухъ виридалайни фад къуватлу жедайди хьана.

Машиностроениени металлургия 50 %дал маса гьукуматрин идарайрик гав Испанияда. Импорт 190 млрд евро я, экспорт 135 млрд евро. Пара пул къвезва гьукуматдиз туризмдивай. Месала, 2004-лагьай йиса Испаниядиз 53 млн кас атана, абуру гъана пул 35 млрд евро. Туризмдин чарадик ква 1,5 миллион кас Испанияда[2]. Вири дуьньядиз чида ихьтин ял ядай чкаяр: Барселона, Мадрид, Валенсия, Канарар, Ибица, Балеарар.

Тенерифе

Ксар[Дуьзар хъувун]

Йис[3] Ксарин
кьадар,
млн
1 6,5
500 4,5
1000 6
1300 11,3
1500 6,2
1800 11,55
1900 18,6
1932 24,1
1959 29,9
1977 36,3
2009 45,97

Исятда Испанияда яшамиш жезва 46,16 млн кас. Абурукай шегьерра 76 %. 95 % халкьдин католикар я. Испаниядилай къецяй дуьньяда мад 2,7 млн испанвияр ава[4].

Шикилар[Дуьзар хъувун]

Баянар[Дуьзар хъувун]

  1. http://www.ine.es/jaxi/menu.do?type=pcaxis&path=/t20/e260/&file=inebase  (исп.). INE. Instituto Nacional de Estadistica. (2012-й йисан 1 январь). Ахтармишун 24 август 2013.
  2. Economic report (PDF). Bank of Spain. Архивация 24 август 2011. Ахтармишун 13 август 2008.
  3. Anuario Estadístico de España
  4. Instituto Nacional de Estadística.

ЭлячӀунар[Дуьзар хъувун]

Европадин гьукуматар
LocationEurope.png Австрия · Азербайжан ¹ · Албания · Андорра · Беларусия · Бельгия · Болгария · Боснияни Герцеговина · Ватикан · Венгрия · Германия · Греция · Гуржистан ¹ · Дания · Ирландия · Исландия · Испания · Италия · Кипр ¹ · Къазакъстан ² · Латвия · Литва · Лихтенштейн · Люксембург · Македония · Мальта · Молдова · Монако · Нидерландар · Норвегия · Польша · Португалия · Румыния · Сан-Марино · Сербия · Словакия · Словения · Турция ² · Украина · Урусат ² · Финляндия · Франция · Хорватия · Черногория · Чехия · ЧӀехибритания · Швейцария · Швеция · Эстония

Инкарвал гьукуматар: Абхазия ¹ · АрцӀах Республика ¹ · Республика Косово · Приднестровьедин Молдовадин Республика · Кеферпатан Кипр ¹ · Кьиблепатан Осетия ¹


¹ Са кьадар а я тамам Азияда. ² ГьакIни Азияда.

1000HA.png