Австрия

Википедия Cайтдихъай
ЭлячӀун иниз: Навигация, Жугъурун
Австрия
Österreich
Австриядин пайдах Австриядин герб
Пайдах Герб
EU-Austria.svg
Гимн: Land der Berge, Land am Strome
Кьилин шегьер: Вена
Шегьерар: Вена, Грац, Линц, Зальцбург
Аслутуширвал: 17 фандукӀ 1918 (Австро-Венгриядилай)
ЧӀал: немцарин чӀал
Идара авунин тегьер: Парламентдин республика
Кьил: Хайнц Фишер (президент),
Вернер Файман (канцлер)
Майдан: 83 871 км² (112-лагьай)
 · Цин ччилин %: 1,7
Агьалияр: 8 404 252 ксар. (92-лагьай)
 · Агьалийрин къалинвал: 100 ксар./км²
Пул: евро
КъВБ: 330,5 млрд. $ (35-лагьай)
 · АСКА КъВБ: 49 082 $
ИПВИ: 0,885 (19-лагьай)
Домен: .at, .eu
Телефондин код: +43
Сятдин чӀул: +1

Австрия (герм. Österreich [ˈøːstɐˌʁaɪç], тамам официал жуьре — Австри́ядин Респу́блика (герм. Republik Österreich) — Юкьван Европада авай гьукумат я. Агьалияр - 8,5 млн кас я[1].

Кефердин патахъ Чехиядихъ (сергьятдин яргъивал - 362 км), кефердинни рагъэкъечIдай патахъ Словакиядихъ галаз (сергьятдин яргъивал - 91 км), рагъэкъечIдай патахъ Венгриядихъ галаз (сергьятдин яргъивал - 366 км), кьиблепатахъ Словениядихъ (сергьятдин яргъивал - 330 км) ва Италиядихъ галаз (сергьятдин яргъивал - 430 км), рагъакIидай патахъ Лихтенштейндихъ(сергьятдин яргъивал - 35 км) ва Швейцариядихъ (сергьятдин яргъивал - 164 км) галаз, кефердин патахъ Германиядихъ галаз (сергьятдин яргъивал - 784 км) сергьятдал ала. Сергьятдин умуми яргъивал - 2 563 километр я.

Австрияди 83 855 км² (32 377 кв. миля) кьунва, адан чилерал Альп сувайрин климат чкIанвайди я. Альп сувайра алаз, Австрия лап суван уьлкве я. Вири уьлкведин чилерикай кьилди 32% 500 метрдилай агъадихъ галай чкайрал ала. Виридалайни кьакьан тIинкI - 3 798 м я.[2]

Агьалийрин чIехи пай немец чIалан бавариядин нугъатдал хайи чIалал хьиз рахазва[3], немец чIалан вичин стандарт тир жуьреда литературадин чIал хьиз кIвалахарзава[4]. Маса чкадин официал чIалар - венгер чIал, градищанско-хорват чIал, словен чIал я.[2]

Австрия - парламентвилин векилвилин демократия; кIуьд федерал чиликай ибарат тир федератив гьукумат я.[2][5] Кьилинни виридалайни чIехи шегьер - Вена я (1,7 млндилай пара кас).[2][6]

Австрия дуьньяда виридалайни девлетлу уьлквейрикай сад я. Агьалийрин са касдиз аватзавай КьВБ - 46 330 АСШ-дин доллар (2012 йисуз). Гьукуматди кьакьан дережадин уьмуьр тухунин стандартар туькIуьрна, 2011-лагьай йисуз инсандин потенциал виликфинин индекс къалурзавай лишандал гьалтайла Австрия дуьньяда 19-лагьайди тир.

1955-лагьай йисалай инихъ уьлкведи СМТ-да иштираквал ийизва[7]; 1995-лагьай йисуз Европадин ГалкIдихъ агалтна[2], ЭСКIвТ-дин диб эцигна[8].

ГьакIни 1995-лагьай йисуз Австрияди Шенген икьрардал къул чIугвана[9]. 1955-лагьай йисуз Австрияди гьамишан нейтралитет ва гьар гьи дяведин блокрихъ хьайитIани агалт тахьун малумарна[10]. 1999-лагьай йисуз уьлкведи Европадин валюта - евро - кьабулна.[11]

Дегь заманада[Дуьзар хъувун]

Чилинмикит[Дуьзар хъувун]

Австриядин чӀехи пай кьазва Альпар сувайри. Къуншивилин гьукуматар: Германия, Чехия, Словакия, Венгрия, Словения, Италия, Швейцария, Лихтенштейн.

Ксар[Дуьзар хъувун]

Ксар — 8,375 млн исан (2010).Инсан кьелунай 2006, чӀехи миллетдин кӀватӀал — австрийицар — 88,6 % .

Дин[Дуьзар хъувун]

Исан кьелунай 2001 йисуз, 73,6 % австрийецар — католикар, 4,7 % — лютеранар, 6,5 % ксар какатзава масса диннрик (ислам — 4,2 %, православи — 2,2 %, иудаизм — 0,1 %; вири зарегистрироват хьана 12 конфесси, гьабрик 3 агъзур сикх (2009)), 12 % ксар кутазва чеб са конфессидик (1991 йисуз гьабрик 8,6 %).

ЧIехи шегьерар[Дуьзар хъувун]

Къалиндалди федерал чилерин кьилин шегьерар къалурнава.

ТIвар Агьалияр 1991 Агьалияр 2001 Агьалияр 2014[12] Чил
1 Вена 1 539 848 1 550 123 1 765 649 Вена
2 Грац 237 810 226 244 269 997 Штирия
3 Линц 203 044 183 504 193 814 Вини Австрия
4 Зальцбург 143 978 142 662 146 631 Зальцбург
5 Инсбрук 118 112 113 392 124 579 Тироль
6 Клагенфурт 89 415 90 141 96 640 Каринтия
7 Филлах 54 640 57 497 60 004 Каринтия
8 Вельс 52 594 56 478 59 339 Вини Австрия
9 Санкт-Пёльтен 50 026 49 121 52 145 Агъа Австрия
10 Дорнбирн 40 735 42 301 46 883 Форарльберг

ЭлячӀунар[Дуьзар хъувун]

Европадин гьукуматар
LocationEurope.png Австрия · Азербайжан ¹ · Албания · Андорра · Беларусия · Бельгия · Болгария · Боснияни Герцеговина · Ватикан · Венгрия · Германия · Греция · Гуржистан ¹ · Дания · Ирландия · Исландия · Испания · Италия · Кипр ¹ · Къазакъстан ² · Латвия · Литва · Лихтенштейн · Люксембург · Македония · Мальта · Молдова · Монако · Нидерландар · Норвегия · Польша · Португалия · Румыния · Сан-Марино · Сербия · Словакия · Словения · Турция ² · Украина · Урусат ² · Финляндия · Франция · Хорватия · Черногория · Чехия · ЧӀехибритания · Швейцария · Швеция · Эстония

Инкарвал гьукуматар: Абхазия ¹ · АрцӀах Республика ¹ · Республика Косово · Приднестровьедин Молдовадин Республика · Кеферпатан Кипр ¹ · Кьиблепатан Осетия ¹


¹ Са кьадар а я тамам Азияда. ² ГьакIни Азияда.

1000HA.png

  1. Bevölkerungsstand und −veränderung. Statistik Austria (19 May 2011). Ахтармишун 24 июль 2011.
  2. 1 2 3 4 5 Austria. The World Factbook. Central Intelligence Agency (14 May 2009). Архивация 10 июнь 2009. Ахтармишун 31 май 2009.
  3. Die Bevölkerung nach Umgangssprache, Staatsangehörigkeit und Geburtsland (PDF). Statistik Austria. Архивация 13 ноябрь 2010. Ахтармишун 17 ноябрь 2010.
  4. Austria. Encyclopædia Britannica (31 May 2009). Архивация 19 апрель 2009. Ахтармишун 31 май 2009.
  5. Lonnie Johnson 17
  6. Probezählung 2006 – Bevölkerungszahl (German) (PDF). Statistik Austria (31 October 2006). Ахтармишун 27 май 2009.
  7. Jelavich 267
  8. Austria About. OECD. Архивация 6 май 2009. Ахтармишун 20 май 2009.
  9. Austria joins Schengen. Migration News (May 1995). Ахтармишун 30 май 2009.
  10. Bundesgesetzblatt für die Republik Österreich, 1955, http://de.wikipedia.org/wiki/Datei:Bundesgesetzblatt_(Austria)_1955_1151.jpg
  11. Austria and the euro
  12. Статистика по населению на январь 2014 года.