Агъаев Агьед Гьажимурадан хва

Википедия Cайтдихъай
Перейти к навигации Перейти к поиску
Агъаев Агьед Гьажимурадан хва
Дидедиз хьайи чӀав 1924 йисан 22 март(1924-03-22)
Дидедиз хьайи чка Ахцегь
Кьиникьин чӀав 2003 йисан
Кьиникьин чка Магьачкъала
Гьукумат Урусат
Пеше социолог
Пишкешар Заслуженный деятель науки РСФСР, Дуствал орден ва Орден «Лайихлувилин Лишан»

Агьед Гьажимурадан хва Агъайрин (1924 йисан 22 мартдиз, Ахцегь – 2003 йисуз, Магьачкъала) – Советрин ва Урусатдин философ, филолог, писатель, публицист, жемятдин алахъавайди, РСФСР-дин ва Урусатдин илимдин Лайихлу алахъавайди[1]. Филологиядин илимрин кандидат, философиядин илимрин доктор, профессор, Урусатдин писателрин кIватIалдин член, Республикадин Э. Капиеван тIварунихъ галай премиядин ва дуньнядин Дж. Соросан премийрин лауреат, са жерге дяведин ва зегьметдин пишкешрин кавалер[2]. Адан монографияр ГДР, Польшада, Болгарияда, Чехословакияда, Венгриядани Румынияда акъудзвай тир[3]. Дуствилин Ордендин кавалер (1995)[4].

Уьмуьрдин рехъ[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Агьед Агъаев 1924 йисан 22 мартдиз Дагъустандин Ахцегь хуьре дидедиз хьана.

Адан буба Гьаджимурад Клинжев виридаз машгьур бахчачи тир. Мектеб куьтягьайдалай кьулухъ А. Агъаев 17 йис хьанвай гада яз гуьгьуьллудаказ дяведиз фена. Дяве куьтягь жедалди ада авиацияда лётчик-истребитель яз къуллугъна ва гзаф женгинин орденар ва медалар къачуна. Ада женгинин пилотар гьазурзавай авиашколада кIелна, ахпа летчикар-истребителар гьазурзавай авиаучилищени кIелна куьтяхьна. 1948 йисан гатфаралди А. Агъаева цIийи техника ва цIийи жуьреда самолетар гьалдайвал чириз алакъна.

1948 йисалай башламишна ада Ахцегь райондин ВЛКСМ-дин секретарь виле кIвалахна. Гьа и йисара ада райондин ва республикадин газетриз эгечIна макъалаяр ва очеркар кхьиз[1].

1959 йисуз Москвада авай Лап вини дережадин партиядин школадин журналистар гьазурзавай факультет куьтягьна ва Дагъустандин КПСС-дин обкомдин аппаратдик акатна.

Дагъустандин гьукуматдин университетда философиядин кафедра тешкил авуна ва 1968 ийисалай эгечIна 1994 йисалди адал регьбервал авуна[5]. И девера а кафедрадиз адан тIвар ганва.

1963 йисуз А. Агъаева Азербайжандин университетда филологиядин илимрин кандидат тIвар къачун паталди диссертаци лап хъсандиз хвена[3]. Эхиримжи уьмуьрдин муьжуьд йис Дагъустандин Халкьдин собраниядин председательдин куьмекчи яз кIвалахна. Агьед Агъаев 2003 йисуз кьена, ам Махачкъалада сурарал кучукнава[2].

Зегьметдин рехъ[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

А. Агъаева вишелай гзаф илимдин ктабар ва макъалаяр кхьена, ада гзаф инсанриз машгьур алимар жез куьмек гана. А.Агъаев СССР-да миллетрин арайра авай везифайрикай еке махсус кас тир. Миллетдин литература ахтармишзавай вахтунда, ада сифте сеферда кхьена ктабар Етим Эминакай, СтIал Сулейманакай, Алибек Фатаховакай, макъалаяр - Кахьаб-Росодай тир Магьмудакай, Батыраякай, Гьемзет ЦIадасадикай, Расул Гьамзатовакай ва урусрин шаиррикай ва писательрикай – М.Ю. Лермонтовакай, В.В. Маяковскидикай, М.Горькидикай.

Мукьалди ада вичини гьикаятар кхьиз башламишна. Адан сифте кхьенвай гьикая «Умуд» урус муаллимдин ва лезги гададин арада хьайи кIанивилиз талукь авуна.

А. Агъаев лезги чIалал кхьизвай литература бинедал эцигай кас яз гьисабайтIани жезва.

1950 йисара адан гьикаятар «Половодье» ва «Инсанар ва кьисметар», 1961 йисуз еке тираждал акъатзава адан ктаб «Лезгияр» - сифте сеферда лезги чIалал кхьенвай роман.

Гьа и арада Агъаев литературадин критикни хьиз экечIна. Нажмудин Самурскидикай ва Ярагъдай тир шейх Магьамед-эфендидикай монографияр кхьена[2].

Дагъустандин гьукуматдин университетдин Дагъустандин литературарин кафедрадин заведиш тир вахтунда, ада башламишна гъвечIи халкьарин везифаяр чириз ва 1965 йисуз монография «К вопросу о теории народности» акъудна. СССР-дин илимдин жемятди ва тIвар-ван авай философри а кIвалахдиз лап еке къимет гана. Гьа и темадай философиядин илимрин доктор тIвар къачун паталди Агъаева диссертаци кхьена ва 1966 йисуз Еревандин гьукуматдин университетда лап хъсандиз хвена. Адан гужлу писательдин, алимдин ва тешкилатчидин зигьин акъатна халкьарин арада авай дуствилин везифайрикай кхьенвай ктабрин серия гьазурна акъуддай вахтунда. 1972-1980 йисара Агъаев 15 ктабдикай кIватIнавай сериядин редколлегиядин председатель тир. Адан акъуднавай кIвалахрин санал кIватIнавай тираж - 15 миллион экземпляр я[3]. 1994 ва 2003 йисарин арада ада и кафедрада профессор яз кIавалахна[6].

Гьуьрмет[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

  • Хайи хуьре са куьчедиз адан тIвар ганаref name="риадагестан" />.
  • Дагъустандин гьукуматдин университетдин философиядин кафедрадиз Агьед Агъаеван тIвар ганваref name="риадагестан" />.

Баянар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

ЭлячӀунар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Эдебият[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

  • Ахед Агаев в науке и критике: Отзывы. Статьи. Рецензии / Сост. Н. А. Саркарова, Ш. А. Агаева. — Махачкала: Дагестан. кн. изд-во, 2002. — 202 с. ISBN 5-297-00670-8
  • Гьаким Къурбан «Лезги зарияр».