Дедели (Хъачмаз)

Википедия Cайтдихъай
ЭлячӀун иниз: Навигация, Жугъурун
Азербайжандин пайдах Хуьр
лезги. Тител

Khachmaz in Azerbaijan.svg

Red pog.png
Дедели
Координатар:
Уьлкве: Азербайжан
Район: Хъачмаз район
Садлагьай тӀвар кьун: Тител
Агьали: 1,542 кас. ([[йис|]])
Сятдин чӀул: UTC+4, гатуз UTC+5
Телефондин код: 172
Почтунин индекс: AZ 2700
Автомобилдин код: AZ27

Тител — Азербайжандин Хъачмаз районда авай муниципалитет ва хуьр. И муниципалитетдик вич Тител хуьр, ГъвечIи Барахум ва Нагъиуба хуьрер акатзава.

Тарих[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Тител Къусарчайдилай кефер пата, Уьзден уба, Шоллар ва Урян убадихъ галаз чилерин часпарар авай дегь са хуьр я. Хуьруьн дегьвал къалурзавай факт хуьре 26 Алпан чIаварин сурар хьун я. Дуьз я и сурарин къванерикай кхьинар алайбур Республикадин Девлетдин Тарихдин музейдин кIвалахдарри тухванва. Амай сурар хуьруьнвийри чараз усуна туна икрамвиливди хуьзва. И сурарин са пай винел сандухдин хьиз къапах алайбур къене къизилар ава лугьузвай са тапарунал чIалах хьанвай вандалри хана пучнава. Алпан чIаварин сурар хьуни тестикьарзава хьи, хуьруьн тарих IV вишйисарилай вилик я.

Хуьре умуьрзавай цIапари и хуьруьн тIварцIин мана икI ахъайна:

1. ДЕДЕли – яни буба, дестек авайбурун хуьр.

2. ДЕГЬ дели – Дегь- фарсидал цIуд. Яни Куругълудин делийрикай 10 кас къвазна амукьай чка.

Дагъустанви тарихдар Абдулкерим Бутаева Деделидин виликан тIвар ТитIел яз къалурнава.

Агьалияр[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Хуьруьн агьалияр — 1,542 касди туькIуьрзава. Хуьре 200 - дилай пара кIвал ава.

И хуьр Гьажи-Давуд Муьшкуьрвидин хайи хуьр я.

Деделида къенин юкъуз амай сихилар:

1. Баш къапанлылар – Турциядай атанвайбур;

2. Эрэблэр, агъ эрэблэр - тIварци къалурзавай хьиз Арабистандай атайбур;

3. Агъалилер - ?

4. Зекериййе несли- ?

5. Ширванлылар – Ширвандин Жем - жем хуьряй атайбур;

6. Давутар – мумкин я, ибур Гьажи Давутан сихилдикай я. Хуьруьнвийри абур шихрикай я лугьузва. Ших-лезгийри гьаждал фейидаз, савад авай сейли фекьийриз гузвай титул тир;

7. Тагьиржаллылар – тIигьиржалвияр;

8. Чепелилэр – Дагъустандин Чепер хуьряй атанвайбур-чепивияр;

9. Лезгилэр – Юрян убадай куьч хьанвай мегьерамхуьруьнвияр;

10. Аллагькъулиевар – ибур лезгияр я. Пун гьинай ятIа малум туш;

11. Ягьяевлэр – Фетели хандин хва Шихали хандин фармандивди «бег» хьиз и хуьруьз ракъур­навай Къуба хандин эхиримжи бегдин сихил;

12. Татлар – тат миллетдиз махсусбур, сувун чувудар;

13. КъирицIар – Къубадин КъирицI хуьряй атан­вайбур.

Эхиримжи виш йисара гьукуматдин, авсиятдин, базардин чIал цIап чIал я лугьуз вири гьа чIалалди рахазва. Лезгийриз чи чIал чизмач. Ассимилияция лугьузни мез къвезвач. Яни мажбурай кас авач ва хуьруьн авсиятдин чIалани и хуьре уьмуьрзавай вири халкьарин гафар ава. Лезгияр лагьайтIа, абур мисал яз, чепивияр, тIигьиржалвияр ятIани, гьайиф хьи бубайрин ватандихъ галаз алакъаяр авач.

ЭлячӀунар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]