Малла Агьмед

Википедия Cайтдихъай
Перейти к навигации Перейти к поиску

Малла Агьмед, гьакIни Малла Агьмед ал-АвараниXVIII виш йисуз Къуба пата уьмуьр авур лезги алим, диндар ва шаир. Малла Агьмед Къуба магьалди Аваран хуьре дидедиз хьанай.

Машгьур чIалан алим, профессор Ражидин Гьайдарова Магьачкъалада басма авур «Гафарикай къейдер» ктабда гьатай Малла Агьмедан «Чир жеди» тӀвар алай шиирдай аквазвайвал, Лезги Агьмедни Малла Агьмед са девирда уьмуьр авунва. Сад Вурвай я, муькуьди Аваран хуьряй. Малла Агьмеда Лезги Агьмедаз устад лугьузва. Абур чирхчирар тир. Мумкин я Малла Агьмед Лезги Агьмедалай жегьил хьунухь.

Са бязи чешмейра чал шаирдин тIвар «Малла Агьмед», «Малла Агьмед ал-Къубали», «Малла Агьмед Аварани» хьиз гьалтзава. Ярагъви Исмаила вичин бубадикай, лезгийрин чIехи алим, Къавкъазда муьридизмдин бине кутур Шейгь Мегьамед Ярагъвидикай кхьей биографиядин очеркда (араб чIалал) Имам Къазимегьамед Гимри хуьре урусрихъ галаз дяведа кьейиди, адахъ галаз женгера Гьажи Али эфендиди, Нурмегьамед ал-Къахиди, Малла Агьмед ал-Къубалиди ва Сулейман эфендидини иштирак авурди къалурнава [1].

Исмаил Ярагъвиди гъилин хатIариз ганвай баянрай аквазвайвал, Малла Агьмед гьам диндин, гьамни тIебиатдин илимрихъ галаз машгъул жезвай ва ам са шумуд ктабдин автор тир. Са бязи ктабар синтаксисдиз ва диндин дибриз талукьарнавайбур я. Гъилин хатIара алимдин гьакъиндай умуми малумат ганва ва адан ктабрин тIварар къалурнавач. Малла Агьмедаз араб, фарс ва туьрк чIалар хъсандиз чизвай ва чка атунивай а чIаларални эсерар кхьизвай. Къейдерай малум жезвайвал, алим Къуба магьалдин лезги Аваран хуьряй тир.

Машгьур дагъустанви алим, «Нузгьат ал-азгьан фи таражим уламайи Дагъустан» ктабдин автор Назир ад-Дургелиди вичин къейдера чи алимдин тIвар «Малла Агьмед Аварани» хьиз къалурнава. Адан ктаб Дагъустандин Тарихдин, ЧIалан ва Литературадин Институтдин архивда хуьзва [2]. Ктаб шартIуналди кьве чкадал пайнава. Сад лагьай пай «Баб ал-Абваб-Дербент шегьер ва адан алимар» я. Кьвед лагьай паюниз «Имам Шамилан девирдин алимар» тIвар ганва. Ктабда 220 очерк гьатнава. Гьа­йиф хьи, ина Малла Агьмедакай кьилди очерк авач. Авторди ихьтин очеркар гзафни-гзаф Дагъустандай тир алимрикай кхьенва. Абурун тIварарай и ксар дидедиз хьайи хуьрер чир жезва. Гьар гьикI ятIани, гьам Исмаил Ярагъвидин, гьамни Назир ад-Дургелидин кхьинрай аквазвайвал, Малла Агьмед Шамилан девирда уьмуьрнай ва ам кьетIен жуьредин алакьунар авай зурба алим тир. Шейх Мегьамед Ярагъвидихъ галаз таниш хьайи ва адан женгинин юлдашдиз элкъвей Малла Агьмед и рекьиз дуьшуьшдай экъечIнай. Ам Имам Къазимегьамедахъ галазни дуьшуьшдай таниш хьанай.

Баянар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

  1. Арабские рукописи Института востоковедения АН СССР: Краткий каталог. М., 1986.Ч.II. С.442. №9544; шифр: В4167
  2. Фонд восточных рукописей ИИЯЛ. Ф.30. Оп.2 Д.108

Эдебият[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]