Нугъай чIал

Википедия Cайтдихъай
Перейти к навигации Перейти к поиску
Нугъай чIал
Вичин тӀвар:

Ногъай тили, Ногъайша

Уьлквеяр:

Дагъустандин пайдах Дагъустан
Ставрополь крайдин пайдах Ставропольдин край
Къарачай-Черкесиядин пайдах Къарачай-Черкесия
Астрахань вилаятдин пайдах Астрахань вилаят

Официал статус:

Дагъустандин пайдах Дагъустан

Рахазвайбурун кьадар:

87 119 кас (2010 йис)

Классификация
Категория:

Евразиядин чIалар

  • Нугъай чIал
Кхьинар:

кирилл графика

ЧӀаларин кодар
ГОСТ 7.75–97:

ног 505

ISO 639-1:

ISO 639-2:

nog

ISO 639-3:

nog

Нугъай чIал (нугъай тили) — асул гьисабдалди Ставропольдин крайда, Дагъустанда, Къарачай-Черкесия Республикада, Астраханьдин вилаятда, Крым Республикада ва Чечняда уьмуьр ийизвай нугъай халкьдин хайи чIал я. Туьрк чIаларин группадин кыпчак чIаларин хзандин кыпчак-нугъай чIаларин хилек акатзава. И хилек гьакIни къаракъалпагъ ва казах чIаларни акатзава. И чIалар сад садаз пара мукьва я.

2010 йисан малуматриз килигна, нугъай чIалал Урусатда 87 агъзур кас рахазвай. Дагъустан ва Къарачай-Черкесия Республикайра нугъай чIалак гьукуматдин чIалан статус гала.

И чIалал газетар акъатзава «Шоьл тавысы» (Чуьлерин ван) (Дагъустанда) ва «Ногай давысы» (Нугъайрин ван) (Къарачай-Черкесияда).

Татарстан Республикада авай «Турциядин ван» радиостанциядин редакцияда гьар гьафтеда нугъай чIалал «Нугайча нэсихэтлэр» (Нугъай чIалал несигьатар) тlвар алай радио-гунуг гузва.

Нугъатар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

  • къаранугъай нугъат (Дагъустан ва Чечня)
  • къум (куьми) нугъат (Ставропольдин край)
  • акнугъай ва я кубань нугъат (Къарачай-Черкесия)
  • къарагаш нугъат (Астрахань вилаят)

Крым-татар чIалан степной (ва я кеферпатан) нугъатни гъакъикъатда нугъай чIалан нугъатрикай сад я. Бязи лингвистри фикирзава хьи, юртадин ва алабугат татаррин чIалар нугъай чIалан нугъатар я, гьа чIавузни муькуь алимрин фикирралди и кьве чIалар нугъай чIалан таъсирдик акатнай татар чIалан нугъатар я.

Нугъай чIал, къаракалпагъ чIал, казах чIал, гьакIни крым-татар чIалан степной нугъат ва узбек чIалан кыпчак нугъат — ибур вири туьрк чIаларин группадин кыпчак-нугъай подгруппадик акатзава. Вири кыпчак-нугъай чIалар ва нугъатар сад садаз акьван мукьва я хьи, дуьньядин чара-чара пипIера уьмуьр ийизвай и халкьари сада сад гъавурда акьазва. Ва алимрин фикирдалди, и чIалар дегь девирда авай ва тарихдин къене пай хьанвай са умуми чIалан нугъатар я.

Эдебиятдин нугъай чIал къранугъай нугъатдин бинедал арадал гъанва.

Нугъай эдебият[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Нугъай чIалал са жерге шаирри ва прозаикри эсерар туькIуьрнавайди я. Абурукай виридалайни машгьурбур:

Эдебият[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Литература[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

ЭлячӀунар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Шаблон:Туьрк чIалар