Эмиррин Валентин Аллагьяран хва

Википедия Cайтдихъай
Перейти к навигации Перейти к поиску

Эмиррин Валентин Аллагьяран хва (1914 йисан 4 декабрь(19141204) —1942 йисан 10 сентябрь) — Яру Армиядин капитан, 926-й терг ийидай авиациядин полкунин командир, Советрин Союздин кьегьал.

Уьмуьрдикай[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Аллагьяран хва Валентин 1914 йисан 4 декабрьдиз Дагъустан вилаятдин Самур округдин Ахцегь хуьре фяледин хзанда дидедиз хьанай. Миллетдай лезги я.

Авиациядин техникумда кӀелнай. Таганрог шегьердин аэроклуб акьалтӀарнай. 1939 йисуз Яру Армиядиз къуллугъдиз эвернай. 1939 йисуз Сталинграддин дяведин авиациядин училище акьалтӀарнай. 1939—1940 йисуз совет-финн дяведа иштиракайди я. 1940 йисуз ВКП(б)-дин членвилик акатнай.

1941 йисалай эгечӀна Ватандин ЧIехи дяведин фронтра иштиракзавай. 36-й терг ийидай авиациядин полкунин эскадрильядиз регьбервал ийизвай. Женгинин экъечӀунрин сада штурмовка кьилиз акъудай береда адан самолётдин кабинадин къене зенитдин туп хъиткьиннай. Галукьай залан хирериз килиг тавуна Эмирова вичиз талукь самолёт аэродромдиз хканай. Сагъ хьайидалай кьулухъ Валентин женгинин жергейриз элкъвенай ва 1942 йисан июльдиз ам 926-й терг ийидай авиациядин полкунин командирвилин везифадал тайинарнай.

1942 йисан сентябрь вацрал кьван ада 170 женгинин экъечӀунар кьилиз акъуднай ва душмандин 7 самолётар янай. 1942 йисан 10 сентябрьдиз Моздок шегьердин мукьварал Эмиров Валентин душмандин ругуд истребительрихъ галаз женгиник экечӀнай, абурукай сад терг авунай, амма вичин самолётдикни душмандин снаряд галукьнай. Женг давамардай къуватар авачирди кьатӀанай Эмирова вичин чан къурбан авуна цӀаю кьунвай самолёт душмандин мад са самолетдин винел гьална терг авунай. Дяве куьтягь хьайидалай кьулухъ адан амукьаяр Магьачкъаладиз хкана кучуднай.

Пишкешар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

СССР-дин Вини Советдин Президиумди 1942 йисан 13 декабрьдиз кьабулай къарардалди, командирри гайи женгинин эмирар вини дережада кьилиз акъуднава лугьуз ва гьакӀни дяведа къалурай итимвилиз ва викӀегьвилиз килигна Аллагьяран хва Валентиназ кьиникьилай кьулухъ Советрин Союздин кьегьалдин тӀвар гун.

Идалайни гъейри, Валентин Эмиров Ленинан ордендин ва кьведра Яру Лишандин орденрин сагьиб я.

Тlвар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Къе Аллагьяран хва Валентинан тIварунихъ галай куьчеяр ва идараяр Дагъустандин чара-чара шегьерра ва хуьрера ава.

  • Магьачкъаладин куьчейрикай сад ва 4-й умуми чирвилерин мектеб Эмиррин Валентинан тIварунихъ гала.
  • Кьегьал хцин тIварунихъ вацIун флотдин министерстводин гими гала.
  • Избербаш шегьердин куьчейрикай сад адан тIварунихъ гала.
  • Ахцегь хуьре адан бюст эцигнава.
  • Билиж посёлокдин куьчейрикай сад адан тIварунихъ гала.
  • Дербент шегьердин куьчейрикай садаз адан тlвар ганва.

Дагъустандин машгьур шаир Гьамзатрин Расула вичин «Зи Дагъустан» ктабда лезги кьегьалдикай икI кхьенай:

«1942 йис рикIел хквезва. Фельдмаршал Клейстан кьушунри Къавкъаздин са шумуд кьакьанвилер кьунай бере тир. Авиацияди Грозный шегьердин нафтIадин мяденриз бомбаяр вегьезвай. ЦIаю кьунвай шегьердикай хкаж жезвай гум чи Дагъустандин суварилай аквадай. Гьа йикъара Грозный шегьерда саки вири къавкъаздин халкьарин жегьилар кIватI хьана митинг тешкилнай. Дагъустандин делегациядик зунни квай. Митингда тlвар-ван авай лезги лётчик, Советрин Союздин кьегьал Эмиррин Валентина гафар лугьуз экъечIнай. Ада трибунадиз экъечIна лагьай гафар ва митингдилай кьулухъ чна авур куьруь эхтилат гьамиша зи рикIел аламукьда. Хъфидайла Валентина тIуб цавуз хкажна лагьанай: — Гьаниз тади гала. Зун чилелай ана пара герек я. Кьве гьафтедилай зав адан кьиникьикай хабар агакьна. Кьена, кана Дагъустандин баркаллу рухва. Амма гьар сеферда цава лув гузвай лекь акурла зун чIалахъ я хьи, адак Валентинан ргазвай рикI ква.»

ЭлячӀунар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Hero of the Soviet Union medal.png Эмиррин Валентин Аллагьяран хва. «Герои Страны» сайтуна.