ЖикӀияр

Википедия Cайтдихъай
ЭлячӀун иниз: Навигация, Жугъурун
ЖикӀи

ЖикӀи (латRosa, урусШиповник) - гзаф йисарин цацар алай набататрин жинс, кьакьанвилелни 2 метр кьван жеда.

Кардик кутун[Дуьзар хъувун]

Дарманар авун патал адан емишар кIватIда, чебни хъуьтIуьн мекьер тахьанмаз, кулунал хъсан битмиш хьанвай вахтунда. Бязи вахтара дарманар авун патал адан дувуларни кардик кутада. ЖикIияр сушилкайра 80-85 градусдин чимивиле кьурурда.

Абурун дарманрихъ ихьтин къуват ава:

  • туькьуьл, цвар акъуддай
  • дакIур чкаяр сагъар хъийидай
  • склероздиз (рикIелай алатдай азардиз) акси
  • иви лахта ийидай
  • беден мягькемардай
  • хуквадинни ратарин кIвалах къайдадик хьуниз куьмекдай
  • цинготдиз акси ва беденда затIарин дегишун (обмен веществ) къайдадик кутадай
  • тIуьр затIар цIуруруниз, иливаруниз куьмекдай
  • гормонринни ферментрин синтез гужлу ийидай
  • чIур хьанвай клеткаяр чкадал хкидай
  • бедендиз къецяй гузвай чIуру таъсирар акъвазардай
  • дамаррин къерехар мягькемардай
  • шекердин диабет акатай чIавуз ивидик квай глюкозадин кьадар тIимилардай
  • ивидин давление хкаж хьайила, ам тIимилар хъувун патал

атеросклероз авайла

  • витамин "С" беденда тIимил хьайила, ам артухарун патал
  • хуквадинни ратарин азарар арадал атайла
  • жигерар, чIулав лекь, туькьуьлдин кисе, цварадин кIвал азарлу хьайила
  • беденда инфекция гьатай чIавуз

"С" ва "Р" витаминар тIимил хьайила

  • вилерин азар авайла
  • иви фин акъвазарун патал
  • диатез, лучевой азар авайла ва иви тIимил хьайила
  • цварадин кIвале къванер хьайила
  • цистит авайла
  • кпулар акатайла
  • ваннаяр авун патал жикIидин валарин дувулрин гьалимади куьмекда.

ЖикIийрин цилерикай гьазурай чӀем кардик кутада:

  • хирера хъиткьерар арадал атайла
  • хамунин азарар квайла
  • кIвачерин зангар азарлу хьайила
  • гьакIни хер аваз ратарин кIвалах чIур хьайи чIавуз клизмаяр авун патал.

ДуркIунра, цварадин кIвале къванер авайла, абур тIарвал авачиз акъудун патал жикIийрин (емишрин) чкалрикайни менфят къачуз жеда.

Промышленностда жикIидин емишар кваз гзаф дарманар гьазурзава: жикIидин чӀем - холосас, каротолин, витаминар квай сиропар, таблеткаяр ва чай.

ЖикIидин гьалима тинидик кутазва: гьазурзавай фак аскорбин кислота ва минерал кьелерин ери девлетлу авун, фан ери, винел пад, адан тIеквенар, хъуьтуьлвал хъсанарун патал. ГьакIни фан дад, атирдин ни галай хьиз, хъсан жеда, фу гзаф вахтунда баят тахьана амукьда.

ЖикIийрин гьалима консервияр, мурабаяр, джемар, мижеяр ийидайлани кардик кутада.

ЖикIийри беденда цур, кобальт ва селена артухарда.

Эдебият[Дуьзар хъувун]

  • Лукьман Асланов «Дарманар квай набататрин сирер»

Баянар[Дуьзар хъувун]

ЭлячӀунар[Дуьзар хъувун]

Лезги чӀалал набататрин тӀварар
АлакъавахАлванар (арбаяр) • АлгъандцуькАлучаАлчудунарАнарАндузАфни (арфунаг)• БадамБадамжанБатIраярБиянБубуярБуранБуьндуьгуьр (буьшкIуьн, буьшлуьнкI) • ВакӀан канабВергВерхитарВершитарВилицӀикIерГазарГалкӀацарГатун халиГергерГийинтар (Гигинтар) • Гирав (кудакьачI) • ГъвергъверГъвершитарГъегъеларГьетрецуьк (матIан) • ГъулцитарГъутугъудГьажикӀа (гьажибугъда, шагьбугъда) • ГьармулаярГьелбеяр (гьилибаяр, вишсебеб, чайдцуьк, чайдкьал) • Гьуьлуьн келемДакӀурарДамардпеш (жуьдгъвел) • ДанакъиранДарчинДеведцазДекурквачӀДилиДуркӀундин чайДуьгуьЕнгецуькЖанавурдин векьЖикӀиярЖинжибармакЖумЗардаЗарзарарЗегьреяр (ханбигид хъач, сухван хъач) • ЗейтунЗенгияр (кукупӀдин цуьк) • ЗигиларИвигар (набатат) (яранкьалар)• ИгидтарИкӀи (биян)• ИнабИнжи (пудракьей) • ИнжилИстивутИферарЙиги (йигидул, игди, вакӀан кӀирияр) • КагьуКалинмезКанабКартуфКелемКикенарКицикКуг (набатат)КудахъачКукупӀдин накъвар (ширишар) • КулункьаларКурквачӀКуркурарКуш (пиф) • Къабах (буран) • Къав чагаКъавахКъагьвеКъазрапац (тапан некьияр) • КъажалКъалгъанКъалчамаг (эленз) • КъарагъажКъараткенКъарачип (чӀулавкьал) • КъарбиКъарникъуз (бебелук) • КъвакъваКъев (цӀихрих, шлам) • Къени кицикКъижиКъизидгуьл (марвар) • КъизилдувулКъулах (бейшуьткьвер) • Къунж (спах) • КъуьлКъуьрен емишКьифрехарарКьурукьаларКьурушар (къабришар, хурлиншар) • КӀаламар (къирхдуьгуьм, надриш) • КӀанчӀаганарКӀаштӀабан (псидтум) • КӀвегьегКӀеленмезКӀерецКӀешнишКӀириярКӀуьркIуьлЛавравЛалиЛамраяпарМажв (мачвар, менжер) • МакъМаймундин ичер (чӀуру партахалар) • МарвМарцар (кицӀин цӀипицӀар, кицӀин рацӀар) • МахпурцуькМашмаш (къенси) • МашмашцуькМегъвМере (ферефук) • МерекупарМержемекМертерМиргигъаларМихекМурсар (эвелукар) • МухМуьтквер (зигилтар, ялавтар) • НаргизНахутӀНацӀНекӀедхъач (некхъач, псисар) • НехвНиницуькНуькӀревилерПамидурПаркьулПарсПехърецуькПехъречангПехъречичӀекПехърехали (къакъацӀ, кевер) • ПилПирер (легъер) • ПипинтарПлидцуфПсиярПудпешПурни (чидрикь, спӀра, шанат, сирисамбал) • ПурнухПӀиниРакъинцуькРейгьанРекьедтар (рекьешта) • Рипераг (мукӀраг, купулцаз) • РипириперРугъунарСармашугъСафрахъачСедефганСенжефилСергСеркӀв (кирф, къерф) • СилСирсиларСинерСуванцуьк (камбарцуьк, кIунтIацуьк) • СуьрмеТакварТакъар (такунар, цулуяр) • Тамун якТархунТемезханТереярТерефулар (жуванар) • ТупӀутӀаярТурп (кьа) • ТӀангуярТӀапӀасар (тамун некьияр) • ТӀенгирУрусцуькӀУспагьанФартарФерар (сурар) • ХалХалиХамзарарХарар (пахлаяр, цӀарни) • Харх (тамун харх) • ХархалХархарХархунагХатрутХватХвешхвешХиренпешХумбукӀХумравХъархъХъипикьарХъипенХъуртахъач (гитӀ, селме, хьетІ) • ХьвехьверХьелхелХьирхьамХъипицуьк (дуьдгъверцуьк) • ХьуьтуькЦагъамарЦазцуьк (ламракикер) • ЦинцуькЦириЦирипулЦурунпешЦуцунтарЦуькӀЦӀанарЦӀангурЦӀантарар (къветрекьалар, кьуртухъар, къанжукьар) • ЦӀахатIарЦӀвелинтарЦӀегьрекарч (таразунд хъач) • ЦӀегьрекьаЦӀелуькЦӀирицӀарЦӀиртӀерагЧайдин векьЧандарЧивир (явдан, ригевекь, цупӀурвекь, къилчихвекь) • ЧиладагъЧинар (шишкъавах) • ЧичIекЧумалЧуьхверЧӀафЧӀафарарЧӀижрецуьк (варвардцуьк) • ЧӀереярЧӀулав турпЧӀуран ичЧӀуру вергЧӀуру ичЧӀуру хватЧӀуру цирицIарЧӀутрацуькЧӀухлумпӀарШабалт (цIанбул) • ШарчикьаларШемдеганарШефтел (гугъри) • ШивитШирванпIини (алабали, вишни) • ШугъултарШутӀратар (мерв) • ШутӀрацуькШуьмягъЭвелукар (мурсар) • ЭферарЮргъунарЯвакьанЯвшан (туькьуьлкьал, рекьекьуьл) • ЯлтанЯманчупЯралма (чилин ичер) • Яру иниЯрукуларЯру чугъундур