Алтыпара

Википедия Cайтдихъай
Перейти к навигации Перейти к поиску

Алтыпара, гьакIни Алтыпарадин азад жемият — Кьиблепатан Дагъустанда 1630 йисалай 1839 йисал кьван хьайи теократик (яни гьукум ругьани ксарин гъиле авай) лезги гьукумат. Адан юкь — Миграгъ хуьр тир.

Алтыпара азербайжан чIалан гаф я ва «ругуд пай» мана гузва; алты — «ругуд», пара — «пай/чIук». Им вичик акатзавай ругуд хуьруьхъ галаз алакъалу я.

Алтыпарадин азад жемиятдик ругуд хуьр акатзавай: Миграгъ, Къара-Куьре, Къуруш, Текипиркент, Макьар, Къалажух.

География[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Алтыпара Дагъустандин лап кьибле пата алай. Адан кеферпатан сергьятар Самур вацIун яргъивилихъди, кьиблепатанбурни Къавкъаздин Кьилин цIиргъинлайтIуз физвай. РагъакIидай пата ам Дукъузпарадихъ галаз, рагъэкъечIдай патани Тигьиржалдин азад жемиятдихъни Къубадин ханвилихъ галаз са сергьятра авай.

Тарих[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Алтыпарадин азад жемият 1630 йисуз арадал атанай ва Дагъустан Урусатдин империядик акатдалди, 1839 йисалди амукьнай. Чара-чара вахтара Алтыпарадик Мискискар ва Игъир хуьрерни акатнай. Ва чара-чара девирра азад жемиятдин кьилин хуьр Къара-Куьре, Мискискар ва гьатта Игъирарни хьанай.

1811 йисан февральдиз Алтыпара Урусатдин империядин раятвилик экечIнай. Алай чIавуз Алтыпарадин чилерал Дагъустан Республикадин Дукъузпара район экIя хьанва.

Агьалияр[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Алтыпарадавай вири хуьрерин агьалияр лезгияр, суни-мусурманар тир.

Алтыпарадин лезгийрикай И. Г. Гербера икI кхьенай:

«Лезгийрин вири тарашхъанарни угърияр ятIани, Къуба пата абуру тарашвилер ийидач, вучиз лагьайтI ана абуру къуьл къачузва ва дегишарзава. Угъривилин кеспидал абур анжах Гуржистанда ва анихъ галай сувара алахъда.»


«Женгера абуру яракьар, хъсан турар ва пара къалханар кардик кутада. Инсанар викIегь ва кичI квачирбур я.»

Эдебият[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]