Перейти к содержанию

Новая Коса

Википедиядихъай
Урусатдин пайдах Хуьр
Новая Коса
Уьлкве
Урусат
Федерациядин субъект
Дагъустан
Муниципал район
Хуьруьнсовет
Агьалияр
664 кас (2010)
Миллетар
Динар
Сятдин чӀул
Почтунин индекс
368060
Автомобилдин код
05
Код ОКАТО
82 207 840 001
Космосдай акунар
Новая Коса (Дагъустан)
Магьачкъала
Новая Коса
Новая Коса (Бабаюрт район)
Бабаюрт
Новая Коса

Новая Коса, ЦӀийи Коса (урусНовая Коса) — Дагъустан республикадин Бабаюрт районда авай хуьр. «Новая Коса» хуьруьнсоветдик акатзава.

Хуьр Бабаюрт райондин рагъэкъечӀдай пата, Аграхан заливдин кьерел, райондин юкь тир Бабаюрт хуьрелай 51 км яргъал ала.

Хуьруьн бине XIX виш йисуз иниз куьч хьанвай урусри гъетерин ватагаяр хьиз кутунай. Са тӀимил геж иниз нугъаярни калмыкар куьчарнай. 1943 йисуз вири калмык агьалияр Сибирдиз акъуднай ва хуьре къедалди хьиз анжах нугъаяр амукьнай.

Йисариз килигна Новая Коса хуьруьн агьалийрин дегиш хьунин динамика:

Йис 2002 2010
Агьалияр 519[1] 664[2]

2010 йисан агьалияр сиягьдиз къачунин малуматрив кьурвал хуьре 664 касди уьмуьр ийизвай. Вири нугъаяр, суни - мусурманар я.

Совет береда хуьре, Аграхан заливда ва Терек вацӀа осетр ва частик жуьредин гъетер кьунин чӀехи колхоз кардик квай. Алай чӀавуз хуьруьн агьалидин чӀехи пай и заливда чинеба гъетер кьаз браконьервал ийизва.

Экологиядин проблемаяр

[дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Хуьр мукьвал-мукьвал Аграхан заливдин ва Терек вацӀун ци акьалтӀунрик акатзава. Хуьруьн элкъвена къваларив, ам чӀехи цикай хуьзвай банд гала. 1970-й йисара Терек вацӀу Аграхан заливдин юкьвалайтӀуз дуьз Каспи гьуьлуьз рехъ жагъурунилай кьулухъ, залив кьве пай хьанвай ва Кьиблепатан Аграханда цин дережа садлагьана кхаж хьанвай ва нетижада хуьруьн цин къерехдал алай кӀвалер цик акатна чкӀанай. Эхиримжи чӀехи тӀебиатдин мусибат ина 2005 йисуз, Терек вацӀун ци накьвадин кьантӀарар тухвана ятар сергьятрилай экъечӀайла хьанвай. А чӀавуз Терек-Сулак арандин гегьенш чилер цик акатнай. Идан нетижада Новая Коса ва Оразгулаул хуьрерин са пад цик акатнай чебни элкъвена къваларив гвай цин юкьва гьатнай, гьакӀ и кьве хуьрер вири дуьньядикай атӀанвай гьалара 3 варз хьанвай. 2010 йисуз Астрахань-Магьачкъала трассадин мукьвал, «Мехтеб» цин гьамбарханадин районда и кьве хуьрерин эгьлийриз куьч жез чилин белгенар чара авунай.