КцIар район

Википедия Cайтдихъай
ЭлячӀун иниз: Навигация, Жугъурун
Муниципалитетдин район
КцIар район
Уьлкве
Азербайжан
Регион
Къуба-Хъачмаздин экономикадин регион
Район
КцIар район
Кьилин шегьер
Райондин кьил
Шаир Алхасов
Бине кьунва
1938 йис
Майдан
1 542 км²
Агьалияр
90 438 кас (2011)
Къалинвал
55 кас/км²
Миллетар
Динар
КцIар район


Телефондин код
+994 138
Почтунин индекс
AZ3800
Автомобилдин код
38
Официал сайт

КцӀар район — Кьиблепатан Лезгистанда (гилан Азербайжан) авай муниципалитетдин район.

Кьилин шегьер ва администрациядин юкь — КцIар шегьер я.

География[Дуьзар хъувун]

Район Къавкъаздин Кьилин цIиргъинин кефердинни — рагъэкъечӀдай патан гуьнеда, Азербайжандин кефердинни — рагъэкъечӀдай пата, республикадин кьилин шегьер тир Бакудилай 179 км яргъал чка кьунвайди я. КцӀар район кефер патай Дагъустандин Дукъузпара ва Мегьарамдхуьруьн районрихъ галаз, рагъэкъечӀдай патай Хъачмаз, кьиблединни — рагъакӀидай патай Кьвепеле, кьибле патайни Къуба райондихъ галаз са сергьятра ава.

Райондин сергьятрин умуми яргъивал 255 км я. Муькуь районрихъ галаз сергьятрин яргъивал:

Райондин чилерин чӀехи пай сувари кьунва, абурун Шагь сув (4243 м), Яру сув (3925 м) ва КичIен сув (4466 м) кукӀвар Азербайжандинни Дагъустандин виридалайни кьакьан чкайрикай сад я. Райондин чилерайтӀуз, асул гьисабдалди суварал алай живеринни муркӀарин цӀурунин нетижада арадал къвезвай, пара кьван сувун вацӀар авахьзава. Абурукай виридалайни чӀехибур Кьулан вацIни КцIар вацI я. 20 % тамари кьунвай райондин чилер Азербайжандин туризмдин асул зонадиз элкъуьрнава.

Райондин вири санлай майдан — 1542 км² я, им вири Азербайжандин майдандин 1,7 % туькӀуьрзава. ЧӀехивилел гьалтайла, уьлкведин маса районрив гекъигайла КцӀар район 14-й чкадал ала. Райондин рагъакӀидай патай рагъэкъечӀдай патахъ авай яргъавал 84 км, кьибле патай кефер патахъ — 35 км я.

Райондин гьуьлерихъ галаз сергьятар авач. Виридалайни мукьвал алай Каспий гьуьл райондилай 15 км яргъал рагъэкъечӀдай патахъ ала.

Тарих[Дуьзар хъувун]

Агьалияр[Дуьзар хъувун]

Райондин агьалийрин лап чӀехи пай лезгияр я. Бидиркъеле[1], Гьесенкъелени[2] Чилегир[3] хуьрера тӀимил пай лезгийрихъ галаз акахьна цӀапари уьмуьр гьалзавайди я. Абур лезги чӀаланни цӀап чӀалан акахьунал рахазва. Амма цӀапарин са бязи чешмейра таб яз, Бидишхуьр, Гуьндуьзкъеле, ЛукӀар хьтин лезги хуьрер абуру чпин сиягьдик кутазва.[4]

Йисариз килигна райондин агьалийрин кьадар:

Йис 1939 1959 1970 1979 1999 2009 2011
Агьалияр,
агъзур. кас
53 968 43 377 62 894 67 463 80 816 87 857 90 438
Урусатдин, СССР-дин ва Азербайжандин агьалияр сиягьдиз къачунин малуматрал гьалтайла КцӀар райондин миллетрин состав.
Халкь
1939 йис[5]
1959 йис[6]
1970 йис[7]
1979 йис[8]
1999 йис[9]
2009 йис[10]
Векилрин кьадар Пай
%
Векилрин кьадар Пай
%
Векилрин кьадар Пай
%
Векилрин кьадар Пай
%
Векилрин кьадар Пай
%
Векилрин кьадар Пай
%
Лезгияр 47 415 87,9 % 37 585 86,6 % 55 164 87,7 % 59 325 87,9 % 73 278 90,7 % 79 629 90,63 %
Азербайжанар 3 892 7,2 % 3 627 8,4 % 5 776 9,2 % 6 654 9,9 % 7 162 8,9 % 7 956 9,06 %
Урусарни Украинар 2 117 3,9 % 1 449 3,3 % 1 205 1,9 % 730 1,1 % 189 0,2 % 87 0,10 %
Туьрквер 82 0,1 % 102 0,12 %
Чувудар 279 0,5 % 241 0,6 % 314 0,5 % 173 0,3 % 32 0,1 %
Татар 5 0,1 % 8 0,1 %
Эрменияр 54 0,1 % 37 0,1 % 85 0,1 % 115 0,2 % 3 0,1 %
Аварар 2 0,1 % 5 0,1 % 18 0,1 % 16 0,1 %
Гуржияр 12 0,1 % 11 0,1 % 7 0,1 % 13 0,1 %
Удинар 4 0,1 %
ЦIахурар 1 0,1 % 2 0,5 % 2 0,6 % 18 0,1 %
Татарар 36 0,1 % 19 0,1 % 10 0,1 % 8 0,1 %
Курдар 2 0,1 % 2 0,1 % 26 0,1 %
Муькуьбур 7 0,1 % 37 0,04 %

Баянар[Дуьзар хъувун]

  1. IV. Статистичесский отдел. Список населённых мест Кавказа. стр. 133
  2. V. Статистичесский отдел. Список населённых мест Кавказа. пункт. 1293
  3. V. Статистичесский отдел. Список населённых мест Кавказа. пункт. 1288
  4. The project «Authentic Azerbaijan»—Discover Azerbaijan
  5. КУСАРСКИЙ РАЙОН (1939 г.)
  6. КУСАРСКИЙ РАЙОН (1959 г.)
  7. КУСАРСКИЙ РАЙОН (1970 г.)
  8. КУСАРСКИЙ РАЙОН (1979 г.)
  9. КУСАРСКИЙ РАЙОН (1999 г.)
  10. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi: Qusar rayonu

ЭлячӀунар[Дуьзар хъувун]

КцIар райондин агьалийрин пунктар
КцIар район картада Кьилин шегьер: КцIар

Шегьервилин хуьр: Самур (КцIар)


Хуьрер: Аваран  · Аваран хъишлах  · Агъа Калунхуьр  · Агъа Лакар  · Атлухан  · Агъа ТIигьиржал  · Балагусар  · Бидиркъеле  · Бидишхуьр  · Вурвар  · Вини Калунхуьр  · Вини Лакар  · ГадацIийихуьр  · Гьилуба  · Гуьндуьзкъеле  · Гьачатала  · Гьесенкъеле  · Гьилер  · Гьилуба  · Зинданмуругъ  · Зинданмуругъ хъишлах  · Кичан  · Киригар  · КIурхуьр  · КIуфуба  · КIелегь  · КIелегьуба  · Кузун  · Кузунхъишлах  · Къалажух  · Къаратуба  · Къаяхуьр  · Кьуьхуьр  · Кьуьхуьруба  · Лацар  · Лечет  · Лакар-Хъишлах  · ЛукIар  · Манкъулидхуьр  · Минахуьр  · Мучугъ  · Миграгъар  · Нежефхуьр  · Пирал  · Суважал  · СтIур  · ТIигьиржал  · ТIигьирар  · Уьзденуба  · Уьнуьгъ  · Уьнуьгъуба  · Хуьлуьхъ  · Хурай  · Хуьрел  · Хъутургъан  · ЦIуру Худат  · ЦIуру Худатдин къазмаяр  · ЦIехуьл  · ЦIийихуьр  · ЧIехи Муругъ  · ЧIакъар  · ЧIакъархъишлах  · Чпир  · Чилегир  · Чубукълу  · Ширвановка  · ЭчIехуьр  · Эвежугъ  · Эвежугъуба  · Яргун  · Ясаб  ·

Ясабуба  ·
КцIар райондин пайдах
Азербайжан
Азербайжандин герб Кьилин шегьер: Баку

Шегьерар: Гянжа  • Евлах  • Ленкоран  • Мингечаур  • Нафталан  • Нахичеван  • Сумгаит  • Ханкенди¹  • Хырдалан  • Шеки  • Ширван  • Шуша¹


Административ паюнар:

Районар: Агъдам²  • Агъдаш  • Агъжабеди  • Акстафа  • Апшерон  • Астара  • Ахсу  • Барда  • Бейлаган  • Белакан  • Билясувар  • Кьвепеле  • Геокчай  • Геранбой  • Гёйгёл  • Гобустан  • Гьажикабул  • Дашкесан  • Жалилабад  • Жебраил²  • Евлах  • Закатала  • Зангелан²  • Зардоб  • Имишли  • Исмайилли  • Къазах³  • Къах  • Кедабек  • Келбажар²  • Кубатлы²  • Къуба  • КцIар  • Кюрдамир  • Лачин²  • Ленкоран  • Лерик  • Масаллы  • Нефтечала  • Огъуз  • Саатлы  • Сабирабад  • Сальян  • Самух  • Сиазан  • Тауз  • Тертер²  • Ужар  • Физули²  • Хъачмаз  • Хожавенд²  • Хожалы²  • Хызы  • Шабран  • Шамкир  • Шеки  • Шемаха  • Шуша²  • Ярдымлы


Нахчиван АР-дин районар: Бабек  • Жулфа  • Кенгерли  • Ордубад  • Садарак³  • Шахбуз  • Шарур


¹ шегьер Суван - Къарабагъдин Республикадин гъилик ква
² райондин чилерин са пай ва я тамамдаказ Суван - Къарабагъдин Республикадин гъилик ква

³ райондин чилерин са пай Суван - Къарабагъдин Республикадин гъилик ква
Азербайжандин пайдах