ЧIутрацуьк

Википедия Cайтдихъай
ЭлячӀун иниз: Навигация, Жугъурун
ЧӀутрацуьк

ЧӀутрацуьк (латMatricária, урусРомашка) — гзаф ийсарин векьин хъач я, тандал гзаф хилер жеда. Адан кьакьанвал 35 сантиметрдив агакьда. Вични тӀулара, салара, кӀвалерин къваларив экъечӀда. Ам Урусатда, Дагьустанда, Къавкъазда, РагъакӀидайпатан Сибирда, РагъэкъечӀдайпатан Сибирда, Юкьван Азияда, Яргъа РагъэкъечӀдайпата гьалтда. ЧӀутрацуькверихъ гзаф жуьреяр ава, амма азарлуяр сагъар хъувун патал абурукай кьве жуьрединбур кардик кутазва: аптекдин чӀутрацуьквер ва хъсан атирлу ни къведай, мецер галачир чӀутрацуьквер. ЧӀутрацуьк — 20 кьван биологиядин жуьреяр сад йизвай набатат я.

Химиядин туькӀуьрун[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Аптекдин чӀутрацуькдин цуькверинни кӀукӀварин къене эфирдин чӀем, азулен, антемисдин кислота, гликозидар авайди я.

Кардик кутун[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Медицинада[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

ЧӀутрацуькверин дарманди:

  • незвай хуьрек цӀурурдай органриз куьмек гуда,
  • туькьуьл (ахцегь нугъатдалди чӀук) авай куркурдив (киседив) хъсандиз кӀвалахиз тада, тӀуьр затӀар ратара цуру хьана, чӀирчӀир акъатдайла, сагъар хъийиз куьмекда
  • ратарал таб акьалтай вахтара (спазм) таб алудиз, хъсандиз нефес къачуниз куьмекда
  • рикӀин кӀвалах гуьнгуьна хутада,
  • кьилин мефтӀедиз физвай дамар гьяркьуь ийида
  • регенерацидин, яни арадал къвезвай, артух жезвай азардиз кьецӀ гуда.

ЧӀутрацуькверикай гьазурзавай дарманрихъ ихьтин хъсан патар ава:

  • абуру дакӀвазвай чкайриз акси таъсир гуниз,
  • тӀазвай чкайрин тӀарвал квадаруниз,
  • туькьуьл авай киседа туькьуьл акъудуниз,
  • хуралай балгъан регьятдиз алатуниз,
  • хер хьанвай чкадай иви атун акъвазаруниз куьмекда,
  • къен ракъурдай дарман язни ишлемишзава,
  • беденда гьекь гужлуз акъатуниз,
  • агъургъан арадал татун патал,
  • бедендик фул акатдайла, зурзун акатдайла,
  • бязи органрал таб акьалтдайла, ам алудиз куьмекда,
  • секинардай таъсирни ийида.

ЧӀутрацуькверикай ийизвай дарманри ихьтин азарризни куьмек гуда:

  • хуквадинни ратарин кӀвалах зайиф хьайила
  • чӀулав лекьин кӀвалахни туькьуьл авай киседин кӀвалах къайдадикай хкатайла
  • дуркӀунрин азар
  • нервияр чӀур хьайила,
  • кпулдин азар галукьайла,
  • бязи чкаяр дакӀурла,
  • хамунин азарар арадал атайла,
  • нефес чӀугвадай органар азарлу хьайила,
  • бубасилдин (кесмедин) азар арадал атайла,
  • туьтер тӀадай хума (ангина) галукьайла,
  • дуьз рад азарлу хьайила ва икӀ мад.[1]

Косметологияда[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

ЧӀутрацуьквер гегьеншдиз косметологияда кардик кутазва. Абурукай дарманар квай ятар, дармандин цяй кьежирай ппекер (примочкаяр), беден, чин гуьрчегарун патал мацар, косметикадин мурк, хъуьтуьл, цӀалцӀам хьун патан чиниз, гъилериз ядай мацар, чӀарарин ранг къизилдинди, хам назикди хьун патал кремар гьазурзава.

Эдебият[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

  • Лукьман Асланов "Дарманар квай набататрин сирер"

Баянар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

  1. ЛУКЬМАН АСЛАНОВ/ДАРМАНАР КВАЙ НАБАТАТРИН СИРЕР

ЭлячӀунар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Лезги чӀалал набататрин тӀварар
АлакъавахАлванар (арбаяр) • АлгъандцуькАлучаАлчудунарАнарАндузАфни (арфунаг)• БадамБадамжанБатIраярБиянБубуярБуранБуьндуьгуьр (буьшкIуьн, буьшлуьнкI) • ВакӀан канабВергВерхитарВершитарВилицӀикIерГазарГалкӀацарГатун халиГергерГийинтар (Гигинтар) • Гирав (кудакьачI) • ГъвергъверГъвершитарГъегъеларГьетрецуьк (матIан) • ГъулцитарГъутугъудГьажикӀа (гьажибугъда, шагьбугъда) • ГьармулаярГьелбеяр (гьилибаяр, вишсебеб, чайдцуьк, чайдкьал) • Гьуьлуьн келемДакӀурарДамардпеш (жуьдгъвел) • ДанакъиранДарчинДеведцазДекурквачӀДилиДуркӀундин чайДуьгуьЕнгецуькЖанавурдин векьЖикӀиярЖинжибармакЖумЗардаЗарзарарЗегьреяр (ханбигид хъач, сухван хъач) • ЗейтунЗенгияр (кукупӀдин цуьк) • ЗигиларИвигар (набатат) (яранкьалар)• ИгидтарИкӀи (биян)• ИнабИнжи (пудракьей) • ИнжилИстивутИферарЙиги (йигидул, игди, вакӀан кӀирияр) • КагьуКалинмезКанабКартуфКелемКикенарКицикКуг (набатат)КудахъачКукупӀдин накъвар (ширишар) • КулункьаларКурквачӀКуркурарКуш (пиф) • Къабах (буран) • Къав чагаКъавахКъагьвеКъазрапац (тапан некьияр) • КъажалКъалгъанКъалчамаг (эленз) • КъарагъажКъараткенКъарачип (чӀулавкьал) • КъарбиКъарникъуз (бебелук) • КъвакъваКъев (цӀихрих, шлам) • Къени кицикКъижиКъизидгуьл (марвар) • КъизилдувулКъулах (бейшуьткьвер) • Къунж (спах) • КъуьлКъуьрен емишКьифрехарарКьурукьаларКьурушар (къабришар, хурлиншар) • КӀаламар (къирхдуьгуьм, надриш) • КӀанчӀаганарКӀаштӀабан (псидтум) • КӀвегьегКӀеленмезКӀерецКӀешнишКӀириярКӀуьркIуьлЛавравЛалиЛамраяпарМажв (мачвар, менжер) • МакъМаймундин ичер (чӀуру партахалар) • МарвМарцар (кицӀин цӀипицӀар, кицӀин рацӀар) • МахпурцуькМашмаш (къенси) • МашмашцуькМегъвМере (ферефук) • МерекупарМержемекМертерМиргигъаларМихекМурсар (эвелукар) • МухМуьтквер (зигилтар, ялавтар) • НаргизНахутӀНацӀНекӀедхъач (некхъач, псисар) • НехвНиницуькНуькӀревилерПамидурПаркьулПарсПехърецуькПехъречангПехъречичӀекПехърехали (къакъацӀ, кевер) • ПилПирер (легъер) • ПипинтарПлидцуфПсиярПудпешПурни (чидрикь, спӀра, шанат, сирисамбал) • ПурнухПӀиниРакъинцуькРейгьанРекьедтар (рекьешта) • Рипераг (мукӀраг, купулцаз) • РипириперРугъунарСармашугъСафрахъачСедефганСенжефилСергСеркӀв (кирф, къерф) • СилСирсиларСинерСуванцуьк (камбарцуьк, кIунтIацуьк) • СуьрмеТакварТакъар (такунар, цулуяр) • Тамун якТархунТемезханТереярТерефулар (жуванар) • ТупӀутӀаярТурп (кьа) • ТӀангуярТӀапӀасар (тамун некьияр) • ТӀенгирУрусцуькӀУспагьанФартарФерар (сурар) • ХалХалиХамзарарХарар (пахлаяр, цӀарни) • Харх (тамун харх) • ХархалХархарХархунагХатрутХватХвешхвешХиренпешХумбукӀХумравХъархъХъипикьарХъипенХъуртахъач (гитӀ, селме, хьетІ) • ХьвехьверХьелхелХьирхьамХъипицуьк (дуьдгъверцуьк) • ХьуьтуькЦагъамарЦазцуьк (ламракикер) • ЦинцуькЦириЦирипулЦурунпешЦуцунтарЦуькӀЦӀанарЦӀангурЦӀантарар (къветрекьалар, кьуртухъар, къанжукьар) • ЦӀахатIарЦӀвелинтарЦӀегьрекарч (таразунд хъач) • ЦӀегьрекьаЦӀелуькЦӀирицӀарЦӀиртӀерагЧайдин векьЧандарЧивир (явдан, ригевекь, цупӀурвекь, къилчихвекь) • ЧиладагъЧинар (шишкъавах) • ЧичIекЧумалЧуьхверЧӀафЧӀафарарЧӀижрецуьк (варвардцуьк) • ЧӀереярЧӀулав турпЧӀуран ичЧӀуру вергЧӀуру ичЧӀуру хватЧӀуру цирицIарЧӀутрацуькЧӀухлумпӀарШабалт (цIанбул) • ШарчикьаларШемдеганарШефтел (гугъри) • ШивитШирванпIини (алабали, вишни) • ШугъултарШутӀратар (мерв) • ШутӀрацуькШуьмягъЭвелукар (мурсар) • ЭферарЮргъунарЯвакьанЯвшан (туькьуьлкьал, рекьекьуьл) • ЯлтанЯманчупЯралма (чилин ичер) • Яру иниЯрукуларЯру чугъундур