Шейх Гьажи Рамазан

Википедия Cайтдихъай
Перейти к навигации Перейти к поиску
Шейх Гьажи Рамазан
Малумат
Дидедиз хьайи чӀав:1807 йисан(1807)
Дидедиз хьайи чка:
Кьиникьин чӀав:1877 йисан(1877)
Гьукумат:
Пеше:

Шейх Гьажи РамазанXIX виш йисан сифте кьилера Кьурагь магьалда уьмуьр авур чIехи шейх, эвлия.

Эвлияр, шейхер, пIирер — Аллагьди инсанрин арадай хкяйнавай, Аллагьди Вичиз мукьва ва кIани ксар я. Муъминвилиз килигна, абуруз мужизат ва керемат къалурдай къуват, Аллагьди Вичин патай пай яз ганвайди я. Эгер Аллагьди ганвай пай инсанар патал хийирдихъ ишлемишзавачтIа, нефс ва пул патал ишлемишзаватIа, Аллагьди са чIавуз вахчуда ва я адаз са гьихьтин ятIани жаза гуда. Гъилин, сивин ва гьакIни ниятдин михьивал авур ксар эвлийриз элкъвезва. Гьатта абурун сурарни кваз пIирериз элкъвезва. Абурун, пиIирериз элкъвенвай сурарикай Сад тир Аллагьдин куьмекдалди, минетзавайбуруз куьмек авунин къуват ва себеб гузва. Гьа ихьтин зияратар мусурман уьлквейра пара кьадар ава. Абур чи Дагъустанда, Лезгистанда, Куьреда цIудралди ава. Гьа ихьтин себебар жезвай пIирерикай сад Штула авай шейх Гьажи Рамазан бубадин сур я. Вуж я ва вуч кас тир Рамазан буба? Адакай, мукьвал тир хтулрикай сад тир, и мукьвара вични рагьметдиз фенвай Гьажи Мегьамед-Расулан гъилин хатIарин дафтарда и жуьре кхьенва: «Гьажи Рамазан – арабустандай атай Гьаби-Бакъадин – хтул жезва, Хийирбеган хва. Абур Штулрин хуьре бинелу хьанва.»

2007 йисан «Куьредин хабарар» тIвар алай газетдин 42-нумрадиз акъатнавай «Шейх Гьажи Рамазан бубадикай» макъалада икI кхьенва: «Шейх Гьажи Рамазан буба виликан Куьре округдин, гилан Кьурагь райондин Штулрин хуьре 1807 йисуз дидедиз хьана. Адан сур Дагъустандилайни яргъара машгьур зияратдин маканрикай садаз, михьи пIирез элкъвенва. Алай йисуз (яни 2007-йисуз) адан 200 йис къейд авун лазим я. Ам вуж ятIа ва гьи несилрикай тиртIа чирун патал чна адан багърийривай хабарар кьуна. Малут хьайивал, ам Дагъустанда исламдин дин чукIурун патал виликай Шам вилаятдай (Сириядай) Абу Убайда ал-Жарахидин рагьбервилик кваз атай Гьаби-Бакъадин гада Хийирбеган хва я. Сифте атай арабрин ирид бубадал фидалди тIварар хуьдай адет тир, белки абур залайни артух чидай инсанри чпин макъалайра къейд ийида. Вичин девирда Хийирбег шариатдин ва тIарикъатдин рекьерай уях инсан яз, тек са Кьурагь магьалда ваъ, гьакIни Куьреда, Самур ва Къуба патарани тIвар-ван авай динэгьли тир. Адан хва, вичихъ дерин кьатIунар авай Рамазан, шейх ва муьршид, сад лагьай Муршид Мегьаммед Ярагъидин гъилик чирвилер къачурди чаз малум я. И кардикай гьа девирда шейхдин медресада кIелай, вичикай эхирдай машгьур шаир хьайи виниярагъви Ашукь Уьзденани рикIел хкизва. Ам Мегьаммед Ярагъи Къази-Кумухви Аслан хандин пацукай Табасарандиз ва гьанай Аваристандиз куьч хьайи четин йисара шейхдихъай галат тавуна, адахъ галаз фейибурукай сад я. Мегьаммед Ярагъи рагьметдиз фейидалай гуьгъуьнизни Рамазана кIелун явашарнач, ада Муршиддин рикI алай къазикъумухви Шейх Жамалуддинавайни чирвилер къачуна.

Урус пачагьвалдин чиновникри, Дагъустандинни Чечнядин имаматдин кьил хьана, къанни вад йисуз женгер тухвай Имам Шамилан ва адалай гуьгъуьнизни Къубада, Куьреда, Самурда кьиле фейи гьерекатар бамиш авун патал, чкадин халкьдиз «туземцияр» лугьуз, са жуьрединни кьил экъисдай мумкинвилер гузвачир. Абуру, чкадин бегрихъ, ханарихъни кваз ихтибар амачиз, къвердавай пис жезвай, уьзденар яз уьмуьр ийизвай мусурман халкьдикай аскерар кьуна. Туьркиядихъ галаз кьиле физвай дяведа, диндин стхайрал гьалдарунин таблигъат тухузвай. И жуьредин политикадиз акси яз 1877 йисуз къарагъай бунтара иштирак авурбур, абурукай яз КьепIир Гьажи-Мурад, Вини СтIал Шейх Буба, Агъа СтIал, «илимрин гьуьл» тIвар ганвай алим Абдул-Гьамид эфенди, Дербентдин шегьердин майдандал, вири жемятрин вилик тарагъажриз акъудна куьрсдайла, кьунвайбурун жергейра Гьажи Рамазанни аваз, ада вич кьуна тухудай макъамда икI лагьаналдай: «Азиз тир мусурман стхаяр, куьне са кIусни хажалат ийимир! Зун Ватандихъ гьина аватIани элкъведа. Зи сур зи бубадин ватанда жедайдакай заз фадамаз аян я. Иншаллагь!».

Гьажи Рамазана, Сибирдиз дустагъ яз рекье турла, жазадин йисар фад алатун патал, аниз вичин хзанни тухванай. Адахъ кьегьалар хьтин пуд хва авай: Штулви Гьажи Мегьамед-эфенди (ам шейх Гьажи-эфенди Штульскийни яз тарихда малум я), Гьажи Агьмед ва Жамалдин. СтIал Сулейманан райондин диндин рекьяй чIехи имамвал кьиле тухвай, шейхдин хтулрикай сад тир Мегьамед-Расул Гьажиди лугьузва: «Кьадар-кьисметдай хьиз, адан хтуларни чIехи бубадал фейибур хьана, алай девирдани Сибирдиз фена, гуьгьуьллувилелди кIвалахар ийиз хьана. Шейх Гьажи Рамазан бубадикай рахайла, ихьтин са вакъиадикай талгьана акъвазиз жедач. Гьар гьикI ятIани, шейх Гьажи Рамазан буба авай дустагъда абурун кьилеллай чIехи начальникрикай сад, сер яна, дили хьана. Адан патав тагъай жуьредин духтурар хьанач. Садавайни чара ийиз тахьайла, вичихъ галаз ацукьнавай дустагърикай сада, шейхдизни хабар авачиз, чпин арада еке тир чирвилер авай алим ва шейх авайди ва адавай, кIан хьайитIа, азарлу чиновникдиз чара жедайдакай малумвал гана. Нетижа рикI шадардайди хьана. Азарлу душмандилай кьисас вахчуз жедай жедай затI туш, шейхди са шумуд йикъан вахтунда, яваш-яваш, азарлу чкадиз хкана, хъсанарна.»

Белки и дуьшуьш себеб яз, белки Аллагьдин кьадардалди, шейх Гьажи Рамазаназ вичин хзанни галаз Ватандихъ элкъвена хкведай мумкинвал хьана. Гьа вичи лагьайвал, адан сур бубадин ватанда хьана. Сур кьисмет хьайи чкани а кьадардин иер векьин чкадал, вили цавук тIуб кягъиз жедай, атирлу цуькверин юкьва, архайрин жергеда, кьакьан кIунтIал ала.

Шейхдиз эхиратдин дарамат эцигунин карда, патарив гвай хуьрерин жемятар атун анихъ амукьрай, къунши районрайни инсанар атанвай. А зияратдин кIукIваз хкажун патал раснавай къван аваз, заланвиляй ва хкажзавай гурарин гуьтIуь ва къулайсузвиляй четинвал гьалтнавай. Инал кIватI хьанвайбурун арада, вичихъ пагьливанвилин къуват ва къаш-къамат авай, Кьасумхуьрел уьмуьрзавай Гьажи Юсуф алаз хьана. Адавай и агьвалат акурла акъвазиз хьаначалда. «Къала, гадаяр, куьне са кьуд касди а къван зи далудал хкажна эциг, ам кьилди, вичиз лазим чкадал акъудун за жуван хивез къачузва». – И гафарин ван хьайибурун жергеда, жери кIвалах туш лугьуз, гьужетар ийидайбурни хьана, гьатта хъуьредайбурни. Чара хьанач, маса къайдада жени ийизвачир. Кьуд касди кьурла, винелди, къванцин гурарин кIарара, ам тхун патал бесдин чкани авачир. Гьажи Юсуфа лагьайвал авуна. Низ чида а къванцин заланвал гьикьван тиртIа? Амма са инсан патал пара кьадар агъур тир. Садани куьмек галачиз, Гьажи Юсуфа гьа къван лазим чкадал кьван гваз экъечIна. Агъуз эвичIайла, са шумуд жегьилдиз и пагьливан цавуз хкажна, шадвал ийиз кIанзавай. ЦIурурнавай кьуркьушум хьтин залан беден са шумуд касдивай кхажиз кьванни хьаначалдай.

Эдебият[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]