Агъа Лакар (КцIар район)

Википедия Cайтдихъай
ЭлячӀун иниз: Навигация, Жугъурун

Disambig.svg И терминдин муькуь манаярни ава, килига: Агъа Лакар.

Азербайжандин пайдах Хуьр
Агъа Лакар
Уьлкве
Азербайжан
Регион
Къуба-Хъачмаздин экономикадин регион
Муниципал район
Хуьруьнсовет
Агьалияр
1 725 кас (2010)
Миллетар
Динар
Сятдин чӀул
Телефондин код
+994 23
Почтунин индекс
AZ 3800
Автомобилдин код
38
Космосдай акунар
Агъа Лакар (КцIар район) (Азербайжан)
Green pog.svg
Агъа Лакар
Red pog.svg
Баку

Агъа Лакар (азер. Aşağı Ləgər) — Азербайжан республикадин КцӀар районда авай хуьр. «Агъа Лакарин» хуьруьнсоветдик акатзава. Хуьруьнсоветдин кьилин хуьр я.

География[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Хуьр КцIар райондин рагъэкъечIдай пата, Хъачмаз райондихъ галаз сергьятдин мукьвал, райондин кьилин шегьер тир КцIар шегьердилай 6 км яргъал ала.

Агъа Лакарин мягьлейрин тIварар (ойконимар): Агъа мягьле, Вини мягъле, Дере мягьле, КIамун мягьле.

Тарих[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Агъа Лакар хуьруьн тарихдикай ва тӀварцикай эхтилатар фейила, дисскусияр арадал къвезва. Са бязи алимри хуьруьн бине эхиримжи виш йисан къене кутунвайди ва дегь тарихдиз талукь туширди субут ийизва. Муькуьбуру и фикир таб тирди лугьузва.

И хуьруьн бине кутунвайбур Дагъустан республикадин Мегьарамдхуьруьн райондин Гилияр хуьряй куьч хьана атанвайбур тир чӀал субутарзавай ксарни авайди я. Абуру Лакар ва Гилияр хуьрерин нугъатрин мукьвавал шагьид яз къалурзава.

Хуьруьн чилера авай тарихдин имаратар, хуьруьн дегьвал тестикьарзава. Мисал паталай, «Рушарин кIунтIар» тӀвар авай къеле хьтин чкади субутарзава хьи, и чилера 4 — 8 виш йисарани инсанри уьмуьр ийизвай.

Гьакъикъи яз, хуьруьн тӀвар лезги тайифадикай арадал атанвайди я. Антик тарихдал кӀвалахзавай Страбондин, Геродотдин ва мсб. тестикьзавай фикирриз килигна, Алпанда 26-дилай пара тайифаяр авай. Алимри фадлай субутнава хьи, и тайифайрин вири лезги ва лезги чӀалан тайифаяр тир. Шак авачиз и хуьруьн тӀвар дегь чӀаван лезги Лег тайифадикай арадал атанвайди я. Ва тарихдин вакъиаррин таъсирдай «Лег + ар» гаф «Лак + ар» гафуниз дегиш хьанва.

Хуьруьн тӀвар урусрин «лагерь» гафуникай арадал атанвайди тир лугьузвай фикир шак авачиз гъалатӀ тир фикир я, вучиз лагьайтӀа Къавкъаздиз урусар 19 — й виш йисан сифте кьилера атанвайди я ва абур къведалди хуьр тӀвар галачиз тушир.

Агьалияр[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Йисариз килигна Агъа Лакар хуьруьн агьалийрин дегиш хьунин динамика:

Йис 2010
Агьалияр 1 725

2010 йисан агьалияр сиягьриз къачунин нетижайриз килигна хуьре 1 725 касди уьмуьр ийизвай. Вири лезгияр, суни-мусурманар я.

Агъа Лакара агъадихъ галай сихилрин веледри уьмуьр ийизва: Айибанбур, Сеферанбур, Пириманбур, Тагьиранбур, СикIер, Шухунар, Шагьабасар [1].

Тарихдин имаратар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Хуьрерин тарих чируниз кьетӀен роль, эпиграфиядин имаратар — сурун винел алай къванерал алай ва цӀуру кӀвалерин цларал алай кхьинри къугъвазва. Лакарин сурар чал сифтегьан кӀалубда агакьнач, сурарин чӀехи пай тӀебиатдин вакъиайрин эсердай чкӀанва. ГьакӀни, Совет гьукуматди гьукум тухузвай береда, «Дин — халкьдин терьяк я» лозунгар галаз диндин аксиниз женгер тухувай чӀавуз, и сурарин чӀехи пай терг авунай ва абурун чкадал цӀийи дараматар эцигнай. Амукьнавай сурарин садан — кьведан кьилин къванцел кучукнавай инсанрин кьиникьин 1762 йис кӀелиз хьана. ГьакӀни адан винел гапурдин, тфенгдин, чекмейрин ва лампадин суратар атӀанвай. Лакар хуьруь тарихдин имаратрин арада кьетӀен чка «Агъаханд кӀунтӀ» ва «Рушарин кӀунтӀар» хьтин дегь чӀаван имаратри кьунва. Хуьруьн тарихдин муькуь имаратрикай сад — цӀуру мискӀин я. МискӀиндин цларал авай кхьинрикай чир хьана хьи, адан бине 1904 — й йисуз кутунай.

ТӀвар-ван авай ксар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Хуьряй Ашуг Яхья, Гьажи Кази-Мегьемад хьтин тӀвар-ван акай ксар акъатнавайди я.

1941—1945-й йисара Ватандин ЧӀехи Дяведа лакарвиярни иштирак авунай. Са шумуд виш лакарви фронтдиз фенай. ЦӀудриз орденарни медалар пишкешнай, 112 кас дяведай хтаначир.

Баянар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

ЭлячӀунар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]