Гьамзатов Расул Гьамзатан хва

Википедия Cайтдихъай
ЭлячӀун иниз: Навигация, Жугъурун
Расул Гьамзатан хва Гьамзатрин
ХӀамзатил Расул
Stamp of Russia 2013 No 1709 Rasul Gamzatov.jpg
Урусатдин почтунин марка, 2013.
Хайи тарих: 1923 йисан 8 сентябрь(19230908)
Хайи чка:

ЦIада, Хунзах район, Дагъустан

Кьиникьин тарих: 2003 йисан 3 ноябрь
Кьиникьин чка:

Москва

Гражданвал:

Шаблон:СССР-дин пайдах ССРГ
Урусатдин пайдах Урусат

Дах:

ЦIадаса Гьамзат

Диде:

Гьамзатрин Къандулай

Паб:

Гьамзатрин ПатIимат

Аялар:

Гьамзатрин Зарема, Гьамзатрин ПатIимат, Гьамзатрин Салигьат

Крарин жуьре:

шаир, прозаик, публицист, таржумахъан

Эсерар туькӀуьрунин йисар:

19322003

Литературадин рекьер:

социализмдин реализм

Жанр:

шиир, поэма

Эсеррин чӀал:

урус, авар

Расул Гьамзатан хва Гьамзатрин - шурайринни урусатдин зари, прозаик, таржумахъан, публицистни сиясатдин кардар я. Дагъустандин АССР-дин халкьдин шаир (1959). Социализмдин зегьметдин кьегьал, Ленинан ва Сталинан пуд лагьай дережадин премияйрин лауреат я. 1944 йисуз ам Вири Советрин Союздин коммунистрин партиядин большевикрин уртах хьанай.

Миллетдай авар я.

Уьмуьрдин рехъ[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Гьамзатрин Расул 1923 йисан 8 марадиз (сентябрдиз) Хунзах райондин ЦІада хуьре Дагъустандин халкьдин зари тир ЦІадаса Гьамзатан (1877 - 1951) хзанда дидедиз хьана. Гъарани хуьруьн юкьван дережадин мектебда кІелна. 1939 йисуз Аваррин (авар чIалан???) педучилище акьалтІарна. 1941йисал кьван мектебра муаллимвиле кІвалахзавай тир, ахпа - театрда режиссердин куьмекдар яз, газетрани радиодал журналиствиле. 1945 йисалай гатIумна 1950 йисалди ада Москвада авай А.М. Горькийдин тIварунихъ галай Эдебиатдин институтда кIелна.

Ам Дагъустандин АШСР-дин Лап кьилин Шурадин депутат хьиз, Дагъустандин АШСР-дин Лап кьилин Шурадин Кьилин эвез хьиз, ШСРГ-дин депутат ва Президиумдин иштиракдар хьиз хкягъзанавайди я. Са шумуд цIудйисан къене ам Дагъустандин, УШСФР-дин, ШСРГ-дин кхьирагрин съезддин делегат, Азиядинни Африкадин кхьирагрин садвилин бюродин уртах, ШСРГ-дин Ленинанни Гьукуматдин премийрай комитетдин уртах, Ислягьвал хуьнин Шурайрин комитетдин идарадин уртах, Азиядинни Африкадин халкьарин садвилин Шурайрин комитетдин уртах тир.

ШСРГ-дин ЛкьШ-дин ГалкІдин Шурадин 6 -11-лагьай эверунрин Дагъустандин АШСР-дин патай тир депутат (1962-1989). 1962 – 1966 йисарин арада ва 1971 йисалай гуьгъуьниз ада ШСРГ-дин Лап кьилин Шурадин Президиумда иштираквал ийизавай. Илимризни яратмишуниз талукь тир Петрдин академиядин кар ийизвай иштиракдар я.

1973 йисуз Гьамзатрин Расула «Правда» газетдиз Солженицынакайни Сахаровакай шурайрин кхьирагрин кІватІалди кхьенвай чарчел къул чІугуна.

Гьамзатрин Расул 2003 йисан 3 цІехуьлдиз Москвада авай Юкьван клиникадин азарханада рагьметдиз фенва. Ам Тарки-Тау сувун кІанив гвай Тарки хуьруьн цІуру мусурманрин сурарал, вичин папан сурун патав кучудна.

ТуькIуьрай эсерар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

1932 йисуз Гьамзатрин Расула шиирар кхьиз эгечІна, абур газетра акъудиз – 1937-лагьай йисуз, сифте чIавуз абур «Суварин большевик» лугьудай республикадин аваррин газетда акъатзавай тир. Адан авар чІалал кхьенвай садлагьай ктаб 1943 йисуз чапдай акъатна. ГьакIни ада авар чІалал классикадин ва алай аямдин урус эдебиат элкъуьрзавай, гьа гьисабдик, месэла, Пушкинан, Лермонтован, Маяковскийданни Есенинан эсерар квай.

Максим Горькийдин тІварунихъ галай Эдебиатдин институтда кІелдайла Гьамзатрин Расул жегьил шаиррихъ (Наум Гребнев, Яков Козловский, Елена Николаевская, Владимир Солоухин) галаз чирхчир хьана ва абурухъ галаз кІиливал тухузавай тир. Гьа чІавуз абуру Гьамзатрин Расулан шиирар урус чІалал элкъуьриз гатІумна.

Гьамзатан хва Расулан поэмаярни шиирар урус чIалал пара шаирри элкъуьрна, гьа гьисабдик Илья Сельвинский, Сергей Городецкий, Семен Липкин, Яков Хелемский, Юлия Нейман, Роберт Рождественский, Андрей Вознесенский, Юнна Мориц, Шапи Казиев, Марина Ахмедова-Колюбакина, Сергей Соколкин.

Шаирни таржума ийидайди Наум Гребнева кьетIен тIвар-ван авай «Дурнаяр» тIвар алай шиир урус чIалал элкъуьрна. 1969-лагьай йисуз Марк Бернесан фикирдалди шиирдал макьам эцигна, адакай хьанвай мани ада вичи лагьана. Гьамзатрин Расулан эсерар Урусатдани дуьньяда авай са шумуд цIуд чIалал элкъуьрна.

Са кьадар Гьамзатрин Расулан шииррикайни гьакIни манияр хьана, мисал патал, «Рагъ алай йикъар квахьнава». Шаирдихъ галаз пара композиторри кIвалахзавай тир, гьабурун гьисабдик Дмитрий Кабалевский, Ян Френкель, Раймонд Паулс, Юрий Антонов, Александра Пахмутова квай тир. Адан шииррал эцигнавай манияр лагьанвайбурун арада Анна Герман, Галина Вишневская, Муслим Магомаев, Иосиф Кобзон, Валерий Леонтьев, София Ротару, Вахтанг Кикабидзе, Марк Бернес, Дмитрий Хворостовский авай тир.

Гьамзатрин Расула «Новый мир», «Дружба народов» журналрин, «Литературная газета», «Литературная Россия» газетрин, ва маса газетринни журналрин редколлегияда иштираквал ийизвай тир. 1951-лагьай йисалай гатIумна вич рагьметдиз фидалди ам Дагъустандин кхьирагрин тешкилатдин кьиле акъвазнавай тир.

ЦIудралди адан аварни урус чIаларал кхьенвай шиирин кIватIалар, прозадинни публицистикадин ктабар акъатна, гьакIни абур пара Дагъустандин, Къавкъаздинни вири дуьньядин чIаларал элкъуьрна.

Хзан[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Адаз паб ПатIимат (2000 йисуз рагьметдиз фенва), пуд рушни кьуд хтул авай. Адан хтулрикай Амирханрин Шагьридин ва Магьачрин ТIавусдин тIвар-ван акъатна.

Адан буба 1951 йисуз, диде 1965 йисуз рагьметдиз фена.

Адан кьве чIехи стха Дуьньядин кьведлагьай дяведин ягъунра кьена.

Адан гъвечIи стха Гьамзатрин Гьажи – Урусатдин илимрин академиядин академик я.

ТIварар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

  • Пак Андреян орден (2003-лагьай йисан 8-лагьай марадиз) - ватандин эдебиат вилик ракъуруник кутур чІехи метлеб авай кар ва зурба жемятдин кІвалах тирвилиз;
  • Ватандин вилик лайихлувилерай III-лагьай дережадин орден (1999-лагьай йисан 18-лагьай навадиз) - пара миллетрикай ибарат тир Урусатдин меденият вилик ракъуруник кутур чІехи кар тирвилиз;
  • Халкьарин арада авай кIиливилин орден (1993-лагьай йисан 6 марадиз) - пара миллетрикай ибарат тир ватандин эдебиат вилик ракъуруник кутур чІехи метлеб авай кар ва хъсан нетижа авай жемятдин кІвалах тирвилиз.
  • III-лагьай дережадин Сталинан премия (1952) - «Зун хайи йис» тIвар алай шиирринни поэмайрин кІватІал тирвилиз;
  • «XX-лагьай виш йисан квайни-квай шаир» халкьарин арада авай премия;
  • Лермонтован премия;
  • Фадееван премия;
  • Батыраян премия;
  • Магьмудан премия;
  • СтIал Сулейманан премия;
  • ЦIадаса Гьамзатан премия;

Баянар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

ЭлячӀунар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Эдебият[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]