Бахцугъ

Википедия Cайтдихъай
Перейти к навигации Перейти к поиску
Урусатдин пайдах Хуьр
Бахцугъ
урусБахцуг
Уьлкве
Урусат
Федерациядин субъект
Дагъустан
Муниципал район
Хуьруьнсовет
ЯШЧдин кьакьанвал
гьуьлуьн дережадилай
1239 м
Агьалияр
40 кас (2008)
Миллетар
Динар
Сятдин чӀул
Телефондин код
+7 87262
Почтунин индекс
368182
Автомобилдин код
05
Код ОКАТО
82 230 815 002
Бахцугъ (Дагъустан)
Бахцугъ
Бахцугъ (Кьурагь район)
Бахцугъ

Бахцугъ (урусБахцуг) — Дагъустан республикадин Кьурагь районда авай саки тунвай хуьр. КIири, Ругун ва Сараг хуьрерихъ галаз «КIири хуьруьнсовет»дик акатзава.

География[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Хуьр Дагъустан Республикадин Кьурагь райондин кьибле пата, Гитин кьил суван кIаник чка кьунвайди я.

Тарих[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Сурун къванерал алай кхьинри малумарзавайвал, хуьр 1370-1400 йисара бине кьунвайди я, яни 600 йис идалай вилик. Вилик хуьруьн тIвар азербайжандал «Яйлахдин хуьр» (векьин чкадин хуьр) тир, са тIимил геж, Баху тIвар алай къари, хъсан уьмуьр гьалуниз, чIехи чIурар, цив бул чешмеяр, мублагъ чилер хьтин вири къулайвилер авай кIунтIал куьч хьана ацукьайдилай кьулухъ, хуьруьз адан гьуьрметдай Баху → «Бахцугъ» лугьуз хьанвай. Кьуьзуьбурун эхтилатрал агалтна, царь чIавуз Бахцугъ хуьруьн эгьилийрин гзафбур Кьибле Лезгистандин КцIар райондин Аваран, Кьилегьуба ва Абдукеримуба хуьч хьанвайди тестикь ийиз жеда. Гьа а береда парабур Турциядизни куьч хьана ацукьнавай. Исятда Турцияда Бахцугъ хуьруьн эгьли тир Будахан, 100 касдал кьван агакьанавай несилри уьмуьр гьалзава. Хуьре 5 сихилар ава: Абасанбур, Башарар, Тумакьар, Хушумар, ЦIарапIар. Хуьр кьве мягьлейриз пай жезва Агъа мягьле, Вини мягьле. Кьве мискIин авай, гьар мягьледа сад. Гила абурун дараматар клубдин ва мектебдин къайдада цIийикIа туькIуьрнавайди я. Хуьре кьве пIир ава: Нурали бубадин ва Гьажирамазан бубадин пIирер.

Дегь заманада бахцугъвияр садкайни асул тушир жемят тир. Абур харжарикайни ва налогрикай ада тир. Абур са чара жемиятдизни талукь тушир. Кьуьзуьбурун эхтилатрив кьурвал, хана гьукум гьалзавай чIавара, Бахцугъриз адан са наибни, са визирни атанвачир. Дяведал гзаф рикI алайбур хуьр тир. Абуруз гьавиляй фад-фад «Дявекарар Бахцугъар» (кикIидайбур) лугьудай.

Дегь чIаварилай инихъ, хуьруьн эгьлийрин кьилин крар — лежбервал, малдарвал тир. Са тIимил вилик вахтара, Кьибле ва Кефер Лезгистандин арада сергьят чIугудалди, хъуьтIуьн береда багцугъвияр вири хзанрихъ галаз Азербайжандиз кIвалахиз физвай, яни кеспи ийиз шегьерриз фидай лежбервилел алахънавай.

XIX виш йисуз Бахцугъ вири Куьре округдихъ галаз Урусат империядин гъилик акатзава. Империядик квай чIавуз, хуьр Дагъустан вилаятдин Куьре округдин Хъутур-Куьредин наибвалдиз талукь тир. КьепIир хуьруьхъ галаз КьепIиррин хуьруьнжемятдик акатзавай.

1941 йисуз хуьре 119 хзанди уьмуьр гьалзавай. Ватандин ЧIехи дяве чIавуз, гишин вахтара кIевера гьатай бахцугъвияр фан кIусан гуьгъуьна Кьибле Дагъустандин аранда авай хуьрериз куьч хьана ацукьзавай. Ватандин ЧIехи дяве йисара хуьряй фрондиз 72 кас рекье гьатнай. Абурун гзафбур хайи хуьруьз элкъвена хтанвачир. Дяведин гзаф четин береда, фронтдиз Мурадханов Талидин, Агаханов Шахлар, Камидов Магомедшади, Халиков Кайибшах, Кайибханов Кайибхан, Велиханов Абас гуьгьуьллувилелди фенвай.

Алай чIавуз хуьре 40 кьван майишатар ава. Бахцугъвийрин 70 - далай пара хзан Мегьарамдхуьруьн райондин Самур хуьре, 11 хзан Сулейман СтIал районда, 15 хзан Бакуда, Магьачкъалада ва Каспийскда 30 кьван хзанди уьмуьр ийизва. ГьакIни, КцIар райондин Аваран хуьр Бахцугъ хуьряй атанвайбурун несилрикай ибарат я. Им тестикьарзавайди ам я хьи, Аваран хуьруьн сихиларни Бахцугъ хуьруьн сихилар сад я.

Агьалияр[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

1941 йисуз хуьре 119 хзанди уьмуьр гьалзавай. Алай чIавуз хуьре 40 кьван хзан ава. Агьалидин вири лезгияр, суни - мусурманар я. 1886 йисан Урусат Империядин агьалияр сиягьдиз къачунин малуматрив кьурвал, Бахцугъ хуьруьн агьалияр 518 кас тир.[1]

ТIвар - ван авай ксар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Баянар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

ЭлячӀунар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]