Беларусия

Википедия Cайтдихъай
ЭлячӀун иниз: Навигация, Жугъурун
Беларусия
белор. Рэспубліка Беларусь
Беларусиядин пайдах Беларусиядин герб
Пайдах Герб
Europe-Belarus.svg
Гимн: Мы, беларусы
Кьилин шегьер: Минск
Шегьерар: Минск, Гомель, Могьилёв, Витебск, Гродно, Брест
Аслутуширвал: 1991 йисуз 21 декабрь (ССРГдилай)
ЧӀал: белорус, урус
Идара авунин тегьер: Президентдин республика
Кьил: Александр Григорьевич Лукашенко
Майдан: 207600 км² (84-лагьай)
 · Цин ччилин %: 2,26
Агьалияр: 9 465 400 ксар. (87-лагьай)
 · Агьалийрин къалинвал: 45,6 ксар./км²
Пул: Беларусиядин рубль
КъВБ: 134,561 млрд. $ (56-лагьай)
 · АСКА КъВБ: 13909 $
ИПВИ: 0,756 (65-лагьай)
Домен: .by
Телефондин код: +375
Сятдин чӀул: +3

Белару́с (бел. Беларусь), тамам официал тIвар Беларус Республика (бел. Рэспу́бліка Белару́сь) – РагъэкъечIдайпатан Европада авай гьукумат.

2016 йисан малуматриз килигна агьалидин кьадар 9 498 364 кас, чилерин майдан — 207 600 км² я. Агьалидин кьадардиз килигна дуьньяда 93 чкадал, майдандин чIехивилиз килигна 84-й чкадал ала.

Кьилин ва виридалайни чIехи шегьер Минск я. Муькуь чIехи шегьеррикай Брест, Гродно, Гомель, Могилёвни Витебск я. Уьлкведин вири чилерикай 40%–далай виниз тамари кьунва. Гьукуматдин чIалар беларус ва урус чIалар ятIани агьалидин лап чIехи пай урус чIалал рахазва.

Белорусь — президентди регьбервал ийизвай унитар гьукумат я. 1994 йисалай къедалди президентвилин везифа Александр Лукашенкоди агъунваз кьунва.

Уьлкведик 6 вилаят ва са кьетIен статус галай Минск шегьер акатзава.

РагъакIидай пата Польшадихъ галаз, кьиблединни рагъакIидай пата Литвадихъ галаз, кефер пата Латвиядихъ галаз, рагъэкъечIдай пата Урусатдихъ галаз ва кьибле пата Украинадихъ галаз са сергьятра ава.

2013 йисан малуматрив кьурвал, уьлкведин къенепатан вири бегьер 166,786 млрд АСШ-дин доллар тир. Пулунин валюта – белоруссиядин рубль я.

XX–лагьай виш йисал кьван гилан Беларусдин чилер жуьреба–жуьре уьлквейрик квай тир, мисал патал, Полоцк князвал, Литвадин ЧIехи князвал, Реч Пуспулитая, Польша ва Урусатдин Империя. Урус инкъилиб хьайидайлай кьулухъ Беларусди вичин аслу туширвиликай ва Беларусдин халкьдин республика туькIуьруникай малумарна. Амма адавай вичин аслу туширвал хуьз хьанвач, Беларусдин чилерал Беларусдин Шурайрин Социализмдин Республика (БШСР) туькIуьрнава. 1920–лагьай йисарра уьлкведин рагъакIидай пад Полшадик квай тир, ам БШСР–дик анжах 1939–лагьай йисуз кутунва. Пара инсанар кьейи Дуьньядин кьведлагьай дяведин чIавуз гьар пудлагьай беларус агьали кьенва. 1945–лагьай йисуз Шурайрин ГалкIдихъни Украйин ШСР–дихъ галаз санал Беларус Садхьанвай миллетрин тешкилат туькIуьрнавай уьлквейрин арада авай тир.

Республикадин парламентди Беларусдин суверенитет 1990–лагьай йисан 27–лагьай чиледиз малумарна. Шурайрин ГалкI чкIидайла Беларусди вичин аслу туширвал 1991–лагьай йисан 25–лагьай баскIумдиз малумарна. Уьлкведин садлагьай президент яз Александр Лукашенкоди 1994–лагьай йисалай гатIумна гьукуматдин кьиле акъвазнава. 2000–лагьай йисуз Беларусдини Урусатди кIеви санал кIвалахуникай икьрар кхьенва, и садхьуниз гьакIни ГалкIдин гьукумат лугьудайди я.

2016–лагьай йисан сифте кьилин гьалдив кьурвал, агьалийрин кьадар 9 498 700 кас, чилин кьадар – 207 600 км² я. Агьалийрин кьадардал гьалтайла дуьньяда ада 93–лагьай мукь (чка) кьунва, чилин кьадардал гьалтайла ам 84 –лагьайди я. Уьлкве 6 вилаятдиз чара ийизва, Минск республикадин метлеб авай шегьер я. Беларусдин вири агьалайрикай 70%–далай виниз беларусар язва, гьакIни Беларусда урусар, полякарни украйинар яшамишзава. 1995–лагьай йисан референдумдив кьурвал Беларусдиз кьве гьукуматдин чIал ава: беларусни урус. Беларус Республикадин конституциядив килигайвал, гьукуматдиз са официал динни авач, амма уьлкведин кьилин дин православие язва. ГьакIни чIехи умма католикриз ава, дин гвайбурун кьадардал гьалтайла ам кьведлагьайди я. ГьакI ятIани Святки (бел. Каляды) ва Пасха (бел. Вялікдзень) миллетдинбур хьиз сувар ийидайди я.

ЭлячӀунар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Европадин гьукуматар
LocationEurope.png Австрия · Азербайжан ¹ · Албания · Андорра · Беларусия · Бельгия · Болгария · Боснияни Герцеговина · Ватикан · Венгрия · Германия · Греция · Гуржистан ¹ · Дания · Ирландия · Исландия · Испания · Италия · Кипр ¹ · Къазакъстан ² · Латвия · Литва · Лихтенштейн · Люксембург · Македония · Мальта · Молдова · Монако · Нидерландар · Норвегия · Польша · Португалия · Румыния · Сан-Марино · Сербия · Словакия · Словения · Турция ² · Украина · Урусат ² · Финляндия · Франция · Хорватия · Черногория · Чехия · ЧӀехибритания · Швейцария · Швеция · Эстония

Инкарвал гьукуматар: Абхазия ¹ · АрцӀах Республика ¹ · Республика Косово · Приднестровьедин Молдовадин Республика · Кеферпатан Кипр ¹ · Кьиблепатан Осетия ¹


¹ Са кьадар а я тамам Азияда. ² ГьакIни Азияда.