Митаги

Википедия Cайтдихъай
Перейти к навигации Перейти к поиску
Урусатдин пайдах Хуьр
Митаги
урусМитаги
Уьлкве
Урусат
Федерациядин субъект
Дагъустан
Муниципал район
Хуьруьнсовет
Виликан тӀварар
Ваклар
Майдан
10,7 км²
ЯШЧдин кьакьанвал
гьуьлуьн дережадилай
487 м
Агьалияр
651 кас (2010)
Миллетар
Динар
Сятдин чӀул
Телефондин код
+7 87262
Почтунин индекс
368670
Автомобилдин код
05
Код ОКАТО
82 220 000 012
Митаги (Дагъустан)
Митаги
Митаги (Дербент район)
Митаги

Митаги (ЦIуру Митаги) (урусМитаги) — Дагъустан республикадин Дербент районда авай хуьр. «Митаги» хуьруьнсоветдин юкь ва сад тир хуьр я.

1921 йисалай эгечIна хуьруьнсоветдин юкь я [1].

География[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Хуьр Дагъустан Республикадин кьибледа, Дербент райондин юкьван пата, Дербент шегьердилай 17 км кьиблединни - рагъакIидай пата, Кундагьар сувал ала.

Фауна[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Митаги хуьруьн тамарин фауна, къабан (хуг), лелев (чаггал), сикI (туьлки), жанавур (джэнэвэ), барсук (пусуруг), къуьр (хагуш), хаз (деле), чIуру кац (эвшэ назу), мирг (джейран), кьуьгъуьр (джеджуь) хьтин гьайванри туькIуьрзава.

Флора[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Хуьруьн флора чара-чара микрозуларикай ибарат я. Тамун микрозулуна, гийин тар (велес), цуцун тар (денде), гьверши тарарин пуд жуьре (гейгаб), мегъуьн тар (палут), пипин тар (пип), къарагъаж тар (сийе да), лиана (гура), лацу къавах (гаваг), тис (зэрнаб) хьтин тарар гьалтзава.

Валар хьтин набататрикай Митагида гуьгъуьнин жуьреяр хкягъиз жеда: чIухлумпIрин тар (шуш гэлья), жикIид вал (ковхарек), инид тар (зару), кицик тар (эзгил), алучадин тар (элюче). Векьин чкайрилай гъейри, митагивийрин мулкарал ихьтин вал-тарар кефер пата авай Кемах хуьрел кьван экIя хьанва. ГъвечIи тамара виридалайни пара гьалтзавайди яру ва лацу чумалдин тарар я (зугал). Ина гьакIни, чуьхверрин (хугил) ва ичерин (джире сиб) чIуран сортар гьалтзава. И чилерал виридалайни фад-фад гьалтзавай валарикай сад мереяр (тутмиш) гьисаб авуртIани жеда. Халкьдин арада «гура» лугьудай къереяр (чIуран ципицIар) ина лацу ва чIулав жуьрейра ава. Цил авачир емишрин тарарин арадай хтун тарцин (дамбул) тIвар кьаз жеда.

Хуьруьн къваларив, цурун пешер (туршенг), кацин пац (пай назу), лам (джимджилим), чIуран чичIек (гендене), эвеликар (гьандалу), чIуру шивит (джалами), вергер (гезне), пурнияр (пурна) хьтин тIуьниз виже къведай хъчар акваз жеда.

Тарих[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Вилик Митаги татрин хуьр тир, гуьгъуьнлай абурун вири цIапарихъ ассимиляция хьана гила чеб цIапар хьиз кьатIунвайди я.

XIX виш йисуз Митаги хуьр вири Къайтагъ-Табасаран округдихъ галаз Урусат империядин гъилик акатзава. Империядик квай чIавуз, хуьр Дагъустан вилаятдин Къайтагъ-Табасаран округдин Кеферпатан-Табасаран наибвалдиз талукь тир. Мугарты хуьруьхъ галаз Мугарты хуьруьнжемятдик акатзавай.

Агьалияр[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

2002 йисан агьалияр сиягьдиз къачунин малуматрив кьурвал хуьре 552 касди уьмуьр гьалзавай [2]. 2010 йисан малуматриз килигна, хуьруьн агьалияр 651 касди туькIуьрзавай [3].

Официал статистикадиз килигна хуьруьн агьалияр цIапар хьиз къейд авунвайди я, вири суни мусурманар я. Амма абурун вири сад-садахъ галаз рахуна цIап чIалаз элячIнавай[4] ва совет бередин агьалияр сиягьдиз къачунин нетижайра цIапар хьиз гьисабдиз къачунвай [5], тарихдин къене ассимиляция хьана цIапариз элкъвенвай татар я.

1886 йисан Урусат Империядин агьалияр сиягьдиз къачунин малуматрив кьурвал, Митаги хуьруьн агьалияр 769 кас яз вири татар тир [6].

ЧIал[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

ЦIап чIалахъ галаз санал, митагивийри сад-садахъ галаз яшайишдин дережада рахаз чпин тарихдин иран нугъат (тат чIаланни цIап чIалан акахьун) хвенвайди я. Амма цIап чIалан паталай чуькьвена арадай акъудунин себебдилай, ам къвез - къвез терг жезва.

Халкьдин кеспияр[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Гамар хрунвал ва ругъунар цун.

ТIвар-ван авай хуьруьнвияр[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

  • Сиражутдин Нурмагомедов (1925—2005) — хуьруьн майишатдин крара СССРдин Гьукуматдин премиядин лауреат.

Баянар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

ЭлячӀунар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]