Хъпуьхъ

Википедия Cайтдихъай
Перейти к навигации Перейти к поиску
Урусатдин пайдах Хуьр
Хъпуьхъ
урусХпюк
Уьлкве
Урусат
Федерациядин субъект
Дагъустан
Муниципал район
Хуьруьнсовет
ЯШЧдин кьакьанвал
гьуьлуьн дережадилай
1105 м
Агьалияр
246 кас
Миллетар
Динар
Сятдин чӀул
Телефондин код
+7 87236
Почтунин индекс
368771
Автомобилдин код
05
Код ОКАТО
82 247 000 005
Хъпуьхъ (СтIал Сулейман район)
Хъпуьхъ

Хъпуьхъ (урусХпюк) — Дагъустан республикадин СтIал Сулейман районда авай хуьр. «Хъпуьхърин» хуьруьнсоветдин администрациядин юкь ва сад тир хуьр.

География[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Хуьр СтIал Сулейман райондин рагъакIидай пата, райондин юкь тир Кьасумхуьрелай рагъакIидай патахъ 15,3 км яргъал чка кьунвайди я.

Тарих[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Хуьруь бине кьунвай тарих малум туш ва тIварцIикай баянар гун мумкин туш.

Хъпуьхъвияр лап фад заманарилай инихъ хуьруьн майишатдин крарал, малдарвилив, ва кеспи ийиз шегьерриз фидай лежбервилив алахънавайди я. Гзафбур кеспи ийиз, кьетIендаказ векьер ягъиз, Азербайжандин Шеки ва Ширвандиз физвай, гьавиляй абуруз азербайжан чIал чидай. Хуьре, мукьвал алай хуьреризни къуллугъзавай, вад чатар авай.

Хъпуьхъар гьакIни живедин мядендив машгьур я. Ина сифте инглисри ва бельгийвийри чпиз живе хкудзавай. Октябрьдин революциядилай кьулухъ и мяден вири халкьдин мал авунай. Садлагьай продукция - 2 пуд живе 1922 йисуз В.И.Лениназ ракъурнай. Жаваб яз Ленина, зегьмет чIугвазвай дагъустанвийриз багьа савкьат патахъай сагърай лагьанай тел ракъурнай. Мяден 1940 - й йисарал кьван кIвалахзавай, гила адан кIвалах акъвазарнава. Живед мяден квай чка жугъуруникай са кьиса ава: «Гьумарар» сихилдикай тир Алиди вичин гъилелди Кьуръан чин къачуз кхьизвай ва улубар расна формада твазвай. Адакай тариф вири Къавкъаздиз чкIанвай. Ада туькIуьрай улубрин иеси жез гзафбуруз кIанзавай. Садра Алиди чIура вичин хпер хуьдайла, адаз рагалайгъуз авахьзавай цIарцIар гузвай са затI акуна. Ада и жими затI са къапуниз кIватIна кIвализ гъанай, ва йифиз Кьуръандин чарчин жилдинал адав са затI чIугваз жедатIа акваз алахъна. Пакамахъ къарагъайла адаз улубдин жилд цIарцIар гудай хьана акуна. Адалай кьулухъ ада Кьуръандин жилдер живедив расиз хьанай. Кьуръан улубрин нубатдин партия гваз Темир-Хан-Шура (гилан Буйнакск) шегьердиз фейи Алидивай ада живе гьинай къачузвай чIал жузунай. КIевиз мягьтел хьайи Алиди чкадин тIвар кьунай. Кьисадиз килизна, живедин мяден квай чка садлагьай дуьздай акъудай кас «Гьумарбурун» Али хьанвай.

1966 йисуз, гзаф кIеви чилин зурзунихъ алакъа аваз, хъпуьхъвияр Курхуьр, ЦIийи Макьар, Кьасумхуьр, Герейханован совхоз хуьрериз ва Кьвевар шегьердиз куьч жез эгечIнай. Анжах Кьвеварда хъпуьхъвийрин 35 кIвал ава.

XIX виш йисуз Хъпуьхъ хуьр вири Куьре округдихъ галаз Урусат империядин гъилик акатзава. Империядик квай чIавуз, хуьр Дагъустан вилаятдин Куьре округдин Котур - Куьредин наибвалдиз талукь тир. КуркIурхуьр, КIеле, ЦицIигъ ва ЧIилихъ хуьрерихъ галаз ЦицIигърин хуьруьнжемятдик акатзавай.

Агьалияр[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Алай чIавуз хуьруьн 45 кIвале 246 кас яшамиш жезва. Агьалидин вири лезгияр, суьнни - мусурманар я. 1886 йисан агьалияр сиягьдиз къачунин нетижайрин малуматрив кьурвал, хуьре 75 майишатар авай, ва агьалийрин кьадар 424 кас тир.[1]

Хуьруьн агьалияр гуьгъуьнин сихилриз пай жезва: Гьумарар, ШиметIар, Юзбигенбур, Агъаш-къулияр, Беглер, Михекар.

Баянар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

ЭлячӀунар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]