Цмур

Википедия Cайтдихъай
Перейти к навигации Перейти к поиску
Урусатдин пайдах Хуьр
Цмур
урусЦмур
Цмур
Уьлкве
Урусат
Федерациядин субъект
Дагъустан
Муниципал район
Хуьруьнсовет
Бине кьунва
400-500 йис вилик
ЯШЧдин кьакьанвал
гьуьлуьн дережадилай
769 м
Агьалияр
534 кас
Миллетар
Динар
Сятдин чӀул
Телефондин код
+7 87236
Почтунин индекс
368771
Автомобилдин код
05
Код ОКАТО
82 247 870 001
Цмур (СтIал Сулейман район)
Цмур

ЦмурДагъустан республикадин СтIал Сулейман районда авай хуьр. «Цмуррин» хуьруьнсоветдин администрациядин юкь.

ТIварцIин арадал атун[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Аквадай гьалда, хуьруьн тIвар туьрк чIалан «Чумур», лезги чIалал «Ругъ», яни цацар алай чилин валар мана гузвай гафуникай арадал атанвайди мумкин я. Вилик хуьр гьар патай анжах ругъарин валари элкъвена кьунвай.

География[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Хуьр СтIал Сулейман райондин рагъакIидай пата, райондин юкь тир Кьасумхуьрелай рагъакIидай патахъ 7,5 км яргъал, Цмур вацIун дугунда чка кьунвайди я. Республикадин кьилин шегьер Магьачкъаладилай кьибле патахъ 193 км яргъал ала. Цмур вацIун дугун, райондин виридалай иер чкайрикай сад я. Хуьруьн къваларив тамар, сувар, багъар, вацIар ва булахар ава. Гьа и хуьре, вири уьлкведиз тIвар акъатнай «Рычал Яд» цин чешме авайди я.

Тарих[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Цмуррилай 400 м кеферни - рагъакIидай пата, Рычал вацIун къерех сад - садалай вине авай айванар хьиз кьантIар - кьантIар хьана фенвай чкадин алгъай гуьнеда, сифте ракьун девирдиз талукь тир, 200 х 100 м алцумар алай цIуру заманада инсанар яшамиш хьайи чка ава.

Хуьрелай 600 м кеферни - рагъакIидай пата, Рычал вацIун эрчIи пата, Цин - Электорстанциядин эцигунин кIвалахар кьиле тухудайла чIехи зиянар галукьай, къене кIул патахъ элкъвенай скелетар авай, накьвадин кучудунар авай дегь чIаван сур ава. И имаратдай дуьздал акъудай затIарин арада, хъенчIин гетIеяр, къапар ва гьабрук са кIуф галай квар авай. Сур скифринни алпандин девирдиз талукь я.

Сурарин къванерал ва бязи кIвалерин цларар алай кхьинри шагьидвалзавайвал, Цмур хуьр 400 - 500 йис идалай вилик арадал атанвайди я. Адан бине, ЧкIар, Хъалхъамар, ЧIуру Салар хьтин са шумуд гъвечIи хуьрерин эгьлийри кутунвайди я. Эгьлияр са шумуд сихилрикай ибарат тир: Бажияр, Агъасияр, НуькIвер, Кьавалар, Тарашар. Хуьр рекьин кьвечхелда чка кьунвайвиляй, табасаранрин, агъулрин, даргийрин, яхулрин хуьрерай Кьасумхуьруьн базардиз рекье гьатайбур инлайтIуз физвай. Ина йиф акъудна, пакам кьиляй чпин рехъ давамарзавай. Цмурвийрин асул крар лежбервал ва малдарвал тир. ГьакIни, сувавияр нафтIадин кеспийра кIвалахиз Азербайжандиз физвай.

XIX виш йисуз Цмур хуьр вири Куьре округдихъ галаз Урусат империядин гъилик акатзава. Империядик квай чIавуз, хуьр Дагъустан вилаятдин Куьре округдин Котур - Куьре наибвалдиз талукь тир. Гачалхуьр ва Ивигар хуьрерихъ галаз Цмуррин хуьруьнжемятдик квай.

1950 йисуз Цмур хуьре Цмуррин ЦЭС-дин эцигунин кIвалахдихъ кьил кутунай. 1955 йисан сентябрьдиз ам кIвалахдик акатнай. Электричество Цмур ва Гачалхуьрериз ганвай. Амма 1959 йисан апрельдиз станция маргъалдик акатнай ва кIвалахар акъвазарнай.

Агьалияр[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Алай чIавуз хуьруьн 132 кIвале 534 кас яшамиш жезва. Агьалидин вири лезгияр, суьнни - мусурманар я. 1886 йисан агьалияр сиягьдиз къачунин нетижайрин малуматрив кьурвал, хуьре 110 майишатар авай, агьалийрин кьадар 598 кас тир.[1]

Экономика[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Хуьре, минерал «Рычал Яд» гьасилзавай завод кардик ква.

ТIвар-ван авай цмурвияр[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Цмур хуьр, вичин чирвилерив, кIеви жафадалди ва зегьметдал рикI хьунивди зурба агалкьунрив агакьнай, талант авай рухвайрив машгьур я.

Баянар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

ЭлячӀунар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]