Луткун

Википедия Cайтдихъай
Перейти к навигации Перейти к поиску
Урусатдин пайдах Хуьр
Луткун
урусЛуткун Луткун хуьруьн акунар
Уьлкве
Урусат
Федерациядин субъект
Дагъустан
Муниципал район
Хуьруьнсовет
Кьил
Амирхан Рагьимов
Бине кьунва
Статус
Хуьр 1839 йисалай
АП-дин кьакьанвал
1200 м
Агьалияр
3373 кас (2015)
Миллетар
Динар
Чпи-чпиз гузвай тӀвар
луткунжуь
Сятдин чӀул
Телефондин код
+7 87263
Почтунин индекс
368740
Автомобилдин код
05
Код ОКАТО
82 206 845 001
Хуьруьн шикилар
Космосдай акунар
Луткун (Дагъустан)
Orange pog.svg
Магьачкъала
Blue pog.svg
Ахцегь
Green pog.svg
Луткун
Луткун (Ахцегь район)
Blue pog.svg
Ахцегь
Green pog.svg
Луткун

Луткун — (урусЛуткун) — Дагъустан республикадин Ахцегь районда авай хуьр. «Луткунрин» хуьруьнсоветдик акатзава. Хуьруьнсоветдин кьилин хуьр я. ЧIехивилел гьалтайла районда Ахцегьрилай кьулухъ кьведлагьай чкадал ала, Самур дугуна виридалайни дегь хуьрерикай сад я.

География[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Хуьр Ахцегь райондин юкьван пата, райондин администрациядин юкь тир Ахцегь хуьрелай 2 км рагъакIидай пата, Самур вацIун чапла къерехдал ала.

Луткунрин мягьлеяр: Вини Къишлахар, Къарахан бубад мягьле, Лая мягьле, Перкьуь мягьле.

Хуьруьн мукьув гвай тIебиатдин сергьятар: Беджан ачI, Гирве, Зулун чIур, Кьилин булах, Мигьияр, Селиман булах, Югъ, Вакан пел, ЧIвехь кал, Усур кал, ЧIкар кал, Ахьмедан къчIуь, Чуьхвер багъ [1].

Тарих[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Душманрикай хуьзвай кьакьан къванцІин цлахъ галай цIуру хуьре, гьеле 800 йис вилик хуьруьнвийри садлагьай гьуьжре эцигнай, адалай виликни мискІин. Душманрин вигьинрикай, тIебиятдин барбатIвилер гъидай вакъиайрикай хуьр са шумудра кIунтIалай кьулу чкадиз ва аксина, кьулу чкадай кIунтIал куьч жезвай. Ахпа, ХIХ виш йисан эхирда луткунвияр са кьадар къулай уьмуьр гьалдай чкадихъ къекъведайла, кIунтIунин кIаниз куьч хьана ацукьнай.

1839 йисуз Луткун хуьр вири Самур округдихъ галаз Урусат империядин гъилик акатнай. Империядик квай чIавуз, хуьр Дагъустан вилаятдин Самур округдин Ахцегьпара наибвалдиз талукь тир.

Къе Луткун Ахцегь районда фад вилик физвай ва чIехи жезвай хуьрерикай сад я. 1928 йисуз эрмени устIаррихъ галаз санал эцигнавай мектеб, инай акъатнавай зарийрин, чIехи алимрин ва вичин кар чидай ксарин чад хьанва. Ватандин ЧIехи Дяве береда, маса совет халкьар хьиз луткунвиярни Ватан паталай женг тухваз кIвачел къарагънай. Инлай 150 кас дяведиз ракъурнай, абурун чIехи пай ана чан эцигнай ва хуьруьз 58 кас элкъвена хтанай [2]. Кьенай кьегьалар рикIел хуьн патал хуьре хуьруьн администрациядин дараматдин вилик гуьмбет эцигнава.

Агьалияр[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Йисариз килигна Луткунрин агьалийрин дегиш хьунин динамика:

Йис 1886 2002 2015
Агьалияр 691 [3] 3 049[4] 3373

2015 йисуз хуьре 3373 кас яшамиш жезвай. Вири лезгияр, суни-мусурманар я.

Тарихдал гьалтайла Луткунвияр агъадихъ галай сихилриз пай жезва: Кавхаяр, ЧIулавар, Палканар, Тихтихар, Джефарар, Чхаяр, Валдукьар, Свухар, КьеркьетІар [1].

Хуьруьнвийрин асул кIвалахар лежбервал ва малдарвал я. Луткунвияр Самур нугъатрин группадик акатзавай ахцегь нугъатдал рахазва.

Культура[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

  • Хуьре Ватандин ЧIехи Дяведин кьегьалриз рикIел хуьн патал эцигнавай имарат ава.
  • ПIирер ва пак чкаяр: Вагъуф-бубадин пIир, Керем-бубадин пIир, Расул-бубадин пIир, Гьажи ва Муса арабстанви миссионеррин пIирер авайди я.
  • Вагъуф-бубадин пIир, хуьруьн килигил лайихлу кьетIен чкарикай сад я. Хуьруьн тIвар-ван акъуднавай Вагъуф-бубадин пIирел, Дагъустандин гьар патай зиярат ийиз къвезвайбур пара ава.
  • 1994 йисан мискIин, 2002 ийсан гьуьжре.
  • Луткун хуьруьн музыкадин мектеб.

2008 йисуз Луткунрин 2000 йис тамам хайи суварар кьиле тухванай.

Экономика ва инфраструктура[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Алай чIавуз хуьре юкьван мектеб, Культурадин кIвал, улубхана, начагьхана ва регъв кардик ква. 360 кас гьакьдай цIийи мектеб эцигун планра ава [5].

Хуьруьн экономикадин диб туькIуьрзавайди бахчахъанвал ва малдарвал я. 2008 йисуз хуьруьн майишатра 1297 карч алай чIехи малар, 3880 лапагар, 150 гектар багъар ва 170 сал гьисабнай [6].

Спорт[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

  • ФК «Луткун» — Луткун хуьруьн футболдин кIватIи команда. Турнирра гзаф вахтара Ахцегь район паталай экъечIзава.
  • ФК «Самур» — жегьилрин футболдин команда «Самур», 2008 йисуз Кьибле Дагъустандин чемпионатда садлагьай чка къачунай.
  • 2011 йисуз ФК «Самур» Вири Дагъустандин футболдин чемпионатда кубок къазанмишнай.

Баянар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

ЭлячӀунар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]