Перейти к содержанию

Хълар

Википедиядихъай
Урусатдин пайдах Тунвай хуьр
Хълар
урусХал
Уьлкве
Урусат
Федерациядин субъект
Дагъустан
Муниципал район
Агьалияр
0 кас
Миллетар
Динар
Сятдин чӀул
Автомобилдин код
05
Хуьруьн шикилар
Космосдай акунар
Хълар (Дагъустан)
Магьачкъала
Ахцегь
Хълар
Хълар (Ахцегь район)
Ахцегь
Хълар

Хълар (урусХал) — Дагъустан республикадин Ахцегь районда авай гадарнавай сувун хуьр.

Хуьруьн тӀвар лезги чӀалан кӀвал гафуникай арадал атанвайди мумкин я.

Хуьр Ахцегь райондин кьулан пата, райондин администрациядин юкь тир Ахцегь хуьрелай 18 км яргъал, Ахцегь вацӀун чапла хел тир КӀамун вацӀун къерехдихъ гала.

Хуьре ва адан къваларив гвай чкаяр:

  • Тарихдал гьалтайла хуьр гуьгъуьнин мягьлейриз пай жезвай: Агъа мягьле ва Вини мягьле.
  • ТӀебиатдин сергьятар - чӀурар: ЦӀийи хуьр, ХваретӀар (кьуьгъверар), КӀфияр (кьуьгъверар), Къулух кӀам, Фалфан (чӀур).

Хуьрелай анихъ булах гала, гьа булухдай хуьрел кьван цин гунгар тухванай.

XVI виш йисалай 1839 йисал кьван хуьр Ахцегьпарадин азад жемиятдин «Ахцегьпара - 1» хуьрерин жемиятдик квай.

1839 йисуз Хълар хуьр вири Самур округдихъ галаз Урусат империядин гъилик акатнай. Урусат империядик квай чӀавуз ам Дагъустан вилаятдин Самур округдин Ахцегьпара наибвалдиз талукь тир. Къучагъар, Мичегь ва Смугъул хуьрерихъ галаз Смугъулрин хуьруьн-жемиятдик квай.

1929 йисуз хуьр цӀийз арадал гъайи Ахцегь райондик кутунай.

1961 йисан сифте кьилера хуьруьн «Большевик» колхозда 178 колхозник кӀвалахзавай ва 70 майишатар авай. Колхоздик 86 карч алай чӀехи малар ва 3669 лапагар квай.

1989 йисуз Хъларин эгьлияр Ахцегь хуьруьз, Дукъузпара райондин Авадан ва КцӀар райондин Мучугъ хуьрериз куьч хьанай.

1886 йисан Урусатдин Империядин агьалияр сиягьриз къачунин нетижайриз килигна, хуьре 167 касди уьумуьр ийизвай [1]. Вири лезгияр, суни-мусурманар тир.

Хъларин агьалияр гуьгъуьнин сихилрикай ибарат тир — Къарамар (Пашаяр), СикӀер (Селимар), ПӀиретӀар, ШепӀенар. Хуьр вичин тежриба авай хпехъанрив, гамарин цунин ва нехишар алай гуьлуьтар хрунин устӀаррив машгьур тир.

Алай чӀавуз хуьре касни амач, дараматар харапӀайриз элкъвена.

Хуьре кьуркьушумдин, къизилдин, цурцинни - колчедандин ва муькуь металлрин мяденар ава (Тукиркил мяденар).