Чепер

Википедия Cайтдихъай
Перейти к навигации Перейти к поиску
Урусатдин пайдах Хуьр
Чепер
урусДжаба
Уьлкве
Урусат
Федерациядин субъект
Дагъустан
Муниципал район
Хуьруьнсовет
Статус
Хуьр 1839 йисалай
АП-дин кьакьанвал
1450 м
Агьалияр
667 кас (2015)
Миллетар
Динар
Сятдин чӀул
Телефондин код
+7 87263
Почтунин индекс
368736
Автомобилдин код
05
Код ОКАТО
82 206 000 003
Хуьруьн шикилар
Космосдай акунар
Чепер (Дагъустан)
Orange pog.svg
Магьачкъала
Blue pog.svg
Ахцегь
Green pog.svg
Чепер
Чепер (Ахцегь район)
Blue pog.svg
Ахцегь
Green pog.svg
Чепер

Чепер (урусДжаба) — Дагъустан республикадин Ахцегь районда авай кьакьан суван хуьр. «Чеперин» хуьруьнсоветдик акатзава. Хуьруьнсоветдин кьилин хуьр я.

География[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Хуьр Ахцегь райондин кефердинни-рагъэкъечӀдай пата, райондин администрациядин юкь тир Ахцегь хуьрелай 14 км яргъал, Дукъузпара райондин сергьятдин мукьвал ала. Шалбуздагъдин цӀиргъинин хиле, гьуьлуьн дережадилай 1450 км кьакьанда, Цорцин суван (2257 м) кӀане чка кьунва. Чепер хуьрелай «Мегьарамдхуьр — Ахцегь — Рутул» рекьел кьван суван рекьерайтӀуз алай яргъавал 9 км я.

Тарихдал гьалтайла хуьр гуьгъуьнин мягьлейриз пай жезва: Агъа мягьле, Къаргъа мягьле, Салус мягьле, Жалар мягьле [1].

Хуьре ва адан къваларив гвай чкаяр:

  • Кьуьгъверар: Касан, Семедан гуьне, Вергьер, Кьекьей, Маргъуц, Зартан, Сувун мезре, ЦӀвакӀ, Твар авай никӀер, Сирар, Рези, Айнаяр, Шран, Хъукьур, Сийидан руфар, Гъенер ачӀ [1].
  • Векьин чкаярни чӀурар: Тулар, ЧуьчӀвей, Таргъам, ШитӀа харапӀар, Царцун, КьвечӀел, ВацӀаркам, Гъурун кикер, ЧӀулав къванер, СартӀабар, Гьэмар, Шивер ятах, Свасар къугъвай тӀулар, Хъипер, УьчӀвер, ЧӀулав булахар, Хензер, Сияб, Ялгъуз яйлах [1].
  • Булахар: Яргъа булах, Вини булах, Маяр булах, Чубухандин булах, Имигардин купул яд, Маза булах, Царцун булах, Манафан булах, Хириз булах, Рамагбандин булах, Купул яд [1].

Тарих[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Чепер хуьр, гьукуматдинни дяведин зурба лезги кардар тир Гьажи Давуд Муьшкуьрвидин сихилдин хуьр я.

XVI виш йисалай 1839 йисал кьван Чепер хуьр Дукъузпарадин азад жемятдин кьилин хуьр тир.

1839 йисуз Чепер хуьр вири Самур округдихъ галаз Урусат империядин гъилик акатзава. Империядик квай чIавуз, хуьр Дагъустан вилаятдин Самур округдин Дукъузпарадин наибвилиз талукь тир. 1869 йисуз хуьре 214 мягьлеяр гьисабнай.

1920 йисуз Чепера садлагьай умуми чирвилер гузвай мектеб эцигнай. 1929 йисуз хуьр цӀийиз арадал гъанвай Ахцегь райондик кутунвай. 1936 йисуз хуьре колхоз тешкилнай, 1961 йисуз ана 358 карч алай чӀехи малар, 8000 лапагар авай.

Гьеле Октябрьдин революциядилай вилик Чепер хуьруьн эгьлийри Азербайжандин Хъачмаз районда авай чпин гатун чӀурарал Урьянуба хуьр арадал гъанай. Гьа хуьр Азербайжандин чилерал алай Дагъустандин хуьр-анклав тир. 2012 йисуз Урусатди Урьянуба ва Храхуба хуьрер, абурун 400-ев агакьана лезги агьалидихъ галаз Азербайжандиз маса ганай.

Агьалияр[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Йисариз килигна Чепер хуьруьн агьалийрин дегиш хьунин динамика:

Йис 1886 2002 2010 2015
Агьалияр 1 804 [2] 513 [3] 706 [4] 667 [5]

2015 йисан агьалияр сиягьриз къачунин нетижариз килигна хуьре 667 касди уьмуьр ийизвай. Агьалидин вири лезгияр, суни-мусурманар я.

Тарихдал гьалтайла Чепервияр гъуьгъуьнин сихилриз пай жезва: Къараханар, КӀисрияр, Гъабгъанар, Будахар, Жалалар, Ширван Къулияр [1].

Инфраструктура[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Хуьре умуми чирвилер гудай мектеб, XIX виш йисан жуьме — мискӀин, клуб, улубхана, фельдшервилин пункт ва 35 карч алай чӀехи малар, 1200 лапагар хуьзвай совхоз ава [1].

ТӀвар-ван авай ксар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Баянар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

ЭлячӀунар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]