Даргияр

Википедия Cайтдихъай
ЭлячӀун иниз: Навигация, Жугъурун
Даргияр
Дарган
Daud1.jpg Умаханов Магомед-Салам Ильясович.jpg Ali-hadji.jpg
Дауд-Гьажи Умаханов Магомед-Салам Ильясович Али-Гьажи Акушинский
Машгьур даргияр
Вири санлай кьадар

600 агъзур

Гегьенш хьанвай ареал
Урусатдин пайдах Урусат 589 386 кас (2010 йис) [1]
       Дагъустандин пайдах Дагъустан 490 384 кас (2010 йис) [1]
       Ставрополь крайдин пайдах Ставрополь 49 302 кас (2010 йис) [1]
       Ростов вилаятдин пайдах Ростов 8 304 кас (2010 йис) [1]
       Калмыкиядин пайдах Калмыкия 7 590 кас (2010 йис) [1]
       Астрахань вилаятдин пайдах Астрахань 4 241 кас (2010 йис) [1]
       Москвадин пайдах Москва 3 255 кас (2010 йис) [1]
Киргизиядин пайдах Киргизия 2 704 кас (1999 йис) [2]
Туьркменистандин пайдах Туьркменистан 2500 кас (2010 йис)
ЧIал
Дарги чIалар
Дин
Ислам, суни - мусурманар
Акатзава
дарги халкьар
Ареалдин карта
Caucasus-ethnic dargienen.png


Даргияр (даргдарган) — тарихдин къене Дагъустандин рагъэкъечIдай патан суван ва суварин ценерив гвай районра уьмуьр ийизвай Къавкъаздин бинедин суван халкьар. Нах-дагъустан халкьарин группадин дарги халкьарин хзандиз талукь я. Кьадардал гьалтайла, аваррилай кьулухъ Дагъустандин кьведлагьай халкь я. Дарги чIаларал рахазвайди я.

Диндал гьалтайла даргияр суни мусурманар я.

Арадал атуникай[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Гьакъикъатда даргияр, советрин гьукуматди милли жигьетдай сад-садаз мукьва тир шумудни са бицIи халкьар сад авунин тIебии тушир рекьелди арадал гъанвай халкь я. Гьавиляй, акуша чIалан бинедал арадал гъанвай литературадин дарги чIал, акушавийрилай гъейри анжах тIимил пай даргийри гъавурда акьазва. И дарги халкьарик акатзавай 17-дав агакьана халкьарин гзафбурун чIаларин арада чIехи тафават авайвиляй абуру сада-сад гъавурда акьазвач ва мектебра хайи чIалан тарсуна гузвай литературадин дарги чIал гзафбуруз чизвач. Са бязи лингвистри гъалатI яз и чIалар умуми «дарги» чIалан нугъатар тирди лугьузва. И чIалар-нугъатар территориядин жигьетдай сад садаз акьван мукьвал ала хьи, гьатта са райондин къене авай хуьрерин садаз-сад гзаф четин гъавурда акьазва. Месела, Дахада районда авай Кубачи хуьруьн эгьлийри, къунши хуьрер тир Трисанчи ва Уркарах хуьрерин эгьлияр рахазвай чIал гъавурда акьазвач. Цудахар чIалал рахазвайбуруз литературадин дарги чIал чизвач ва икI мад.

Умуми шикилда тамашайтIа, бязи дарги чIалар сад-садавай гзаф тафаватлу я ва абурун векилри сада-сад гъавурда акьазвач, бязи чIаларни сад-садаз ухшар я ва рахазвайбуру сада-сад са бубат гъавурда акьазва.

Гьатта, алай чIавуз дарги этносдиз талукь тир къайтагъри ва кубачийри чеб умуми дарги халкьдиз талукьарзавач. Идан патахъай дагъустандин этнологрин арада веревирдер ва гуьжетар гилани давам жезва.

Этноним[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Гегьенш хьанвай ареални кьадар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Аваррин этногенез[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Арадал атун[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Антропология[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Тарих[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

ЧIал[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Дин[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Культура[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Адетар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Авар тIуьнар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Литература[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Баянар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

ЭлячӀунар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]