Дахада район

Википедия Cайтдихъай
ЭлячӀун иниз: Навигация, Жугъурун
Муниципалитетдин район
Дахада район
урусДахадаевский район
Уьлкве
Урусат
Федерациядин субъект
Дагъустан
Администрациядин юкь
Къенепатан паюнар
27 муниципалитетар акатзава
Райондин кьил
Омаров Джарулла Рабаданович
Бине кьунва
Майдан
1450 км²
Агьалияр
36 367 кас (2015)
Миллетар
Динар
Дахада район

Дагъустандин картадал Дахада район

Сятдин чӀул
Телефондин код
+7 87272
Автомобилдин код
05
Код ОКТМО
82618000
Официал сайт

Дахада район (урусДахадаевский район) — Урусат Федерациядин Дагъустан республикада авай муниципалитетдин район.

Администрациядин юкь — Уркарах хуьр я.

Тарихдин имарат тир Кубачи хуьр
Дибгаши хуьре рагал алай суьретар

География[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Район Дагъустан Республикадин кьибле пата ала. Дахада район Агъул, Акуша, Сергокъала, Къайтагъ ва Кули районрихъ галаз са сергьятра ава.

Райондин чилерин майдан — 1450 км² я.

Тарих[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

ДагЦИК-ан 22.11.1928 тарихдин 4-й сессиядин къарардалди, виликан Дарги, Къайтагъ-Табасаран ва Лак округар реорганизация авунивди, кьилин хуьр Урари хуьр яз Урари кантон арадал гъанвай. ВЦИК-ан 3.06.1929 тарихдин къарардалди, кантон райондиз элкъуьрнай. ПВС РСФСР-дин 19.04.1930 тарихдин къарардалди, Урари райондин тIвар дегишарна Дахада район эцигнай. 1963 йисуз район терг авуна адан чилер Къайтагъ хуьруьн райондив вуганвай. ПВС РСФСР-дин 12.01.1965 тарихдин къарардалди, Дахада район виликан сергьятра гуьнгуьна кухтунай.

Агьалияр[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Йисариз килигна Дахада райондин агьалийрин дегиш хьунин динамика:

Йис 2002 2011 2012 2013 2014 2015
Агьалияр 38 359 [1] 36 548 [2] 36 464 [3] 36 412 [4] 36 365 [5] 36 367 [6]

Райондин агьалидин лап чIехи пай даргийри ва даргийрин субэтник группа тир кубачивийри туькIуьрзава: даргияр — 99,1% (абурук 8% кубачивияр кваз). Кубачивийрин хуьрер: Амузги, Шари, Кубачи, Сулевкай, Ашты, Дирбакмахи ва Худуц. Абурулай гъейри, са Шадни хуьре яхулри уьмуьр гьалзава [7].

2002 йисан Вири Урусатдин агьалияр сиягьдиз къачунин нетижайрин малуматриз килигна, Дахада райондин миллетрин сиягь [8]:

Халкь Кьадар,
кас
Пай
вири агьалидикай, %
даргияр 35 227 94,22 %
кубачияр 3 063 8 %
яхулар 350 0,9 %
урусар 22 0,06 %
муькуьбур 40 0,10 %
вири санлай 38 359 100,00 %

Администрациядин паюнар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Райондик 25 муниципалитетдин образование (хуьруьнсовет) акатзава, абурукай 24 хуьруьнсоветар ва 1 шегьервилин посёлок Кубачи я [9].

Дахада райондин хуьруьнсоветар ва абурук акатзавай хуьрер, (къалин шрифтдив администрациярин юкьвар къалурнава);

  1. «Ашты» хуьруьнсовет — Ашты, Дирбакмахи ва Худуц
  2. «Бускри» хуьруьнсовет — Бускри ва Гунакари
  3. «Гуладты» хуьруьнсовет — Гуладты ва Мирзита
  4. «Дибгалик» хуьруьнсовет — Дибгалик
  5. «Дибгаши» хуьруьнсовет — Дибгаши ва Ираки
  6. «Дуакар» хуьруьнсовет — Дуакар, Микрасанамахи, Хулабаркмахи, Кищамахи, Мукракари, Сумия, Узралмахи, Никабаркмахи ва Сур-Сурбачи
  7. «Зильбачи» хуьруьнсовет — Зильбачи
  8. «Зубанчи» хуьруьнсовет — Зубанчи
  9. «Ицари» хуьруьнсовет — Ицари, Чахрижи, Санакари
  10. «Калкни» хуьруьнсовет — Калкни
  11. «Карбучимахи» хуьруьнсовет — Карбучимахи ва Аяцимахи
  12. «Кища» хуьруьнсовет — Кища ва Шулерчи
  13. «Кудагу» хуьруьнсовет — Кудагу ва Ираги
  14. «Кунки» хуьруьнсовет — Кунки
  15. «Меусиша» хуьруьнсовет — Меусиша
  16. «Сутбук» хуьруьнсовет — Сутбук, Урцаки, Бакни ва Шаласи
  17. «Трисанчи» хуьруьнсовет — Трисанчи ва Джурмачи
  18. «Ураги» хуьруьнсовет — Ураги, Дзилебки, Шари, Гузбая и Амузги
  19. «Урари» хуьруьнсовет — Урари, Туракаримахи, Мусклимахи, Аяцури, Куркимахи, Урхнища, Каркаци, Уркутамахи-1, Уркутамахи-2 ва Бутулта
  20. «Уркарах» хуьруьнсовет — Уркарах ва Новый Уркарах
  21. «Харбук» хуьруьнсовет — Харбук
  22. «Хуршни» хуьруьнсовет — Хуршни
  23. «Цизгари» хуьруьнсовет — Цизгари, Цураи ва Шадни
  24. «Чишили» хуьруьнсовет — Чишили
  25. «Кубачи» хуьруьнсовет — Кубачи
  26. «Морское» хуьруьнсовет — Морское

Экономика[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Райондин экономикадин асул гьисабдалди хуьруьн майишатдал, малдарвилел, нуькIвербанвилел ва ювелирдин затIар гьасилунал бинеламиш хьанва.

Тарихдин метлеб авай чкаяр[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Дахада райондин чилерал виринриз машгьур хьанвай, са чIавуз Къайтагъ уцмийвилин кьилин шегьер хьанвай Къала-Къурейш хуьр-къеле ава. Дибгаши хуьре лап дегь заманадин кхьинар алай раг ава. Райондин Кубачи, Ицари, Зубанчи ва Кища хуьрера амукьнавай къаравулдин кьуд минараяр ава. Дахада райондин Кубачи хуьр вичин заргаррив, ракьун ва гъилин устIаррив са Дагъустандиз ваъ, гьатта вири дуьньядиз машгуьр хьанва.

Вири санлай, райондин чилерал 420 тарихдин имаратар ава, абурукай 8 федерал метлебдин ва 308 республикадин метлебдинбур я.

Баянар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

  1. 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2002 г.
  2. 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2011 г.
  3. 35. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2012 г.
  4. 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 г.
  5. 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 г.
  6. 33. Численность постоянного населения Республики Дагестан по муниципальным образованиям на 1 января 2015 г.
  7. Этнокарта Южного, Западного и Центрального Дагестана. Нахско-дагестанские языки
  8. Дагъустандин миллетрин состав. 2002
  9. Закон Республики Дагестан от 13.01.2005 № 6 «О статусе и границах муниципальных образований Республики Дагестан»

ЭлячIунар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]