Шамил район

Википедия Cайтдихъай
Перейти к навигации Перейти к поиску
Муниципалитетдин район
Шамил район
урусШамильский район
Герб
Герб
Уьлкве
Урусат
Федерациядин субъект
Дагъустан
Администрациядин юкь
Къенепатан паюнар
25 муниципалитетар акатзава
Райондин кьил
Асиятилов Магомед Суракатович
Бине кьунва
1929 йис
Майдан
920 км²
Агьалияр
28 767 кас (2015)
Миллетар
Динар
Шамил район


Телефондин код
+7 87259
Автомобилдин код
05

Шамил район (1960 йисал кьван — Кахиб район, 1994 йисал кьван — Советский район) — Урусат Федерациядин Дагъустан республикада авай муниципалитетдин район.

Администрациядин юкь — Хебда хуьр я.

География[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Район Дагъустандин рагъакIидай пата ала ва Ахвах, Хунзах, Гуниб, ЧIарода, Тлярата ва ЦIумада районрихъ галаз са сергьятра ава.

Райондин майдан 920 км² я.

Тарих[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

ЦИК ДАССР-дин Президиумдин 1928 йисан 22 ноябрьдин къарардив, виликан Авар, Анди ва Гуниб округар алай чилерал, администрациядин юкь Урада хуьр алаз Кахиб район арадал гъанвай. 1932 йисуз райондин администрация Кахиб хуьруьз тухванай. 1960 йисуз РСФСР ПВС-дин къарардалди райондин тIвар Советскийдиз дегишарнай ва администрациядин юкь хьиз Советское хуьр тайинарнай. 1994 йисуз Дагъустан Республикадин Вини Советдин Президиумдин къарардалди райондиз Шамил район тIвар эцигнай ва Советское хуьруьн тIвар Хебдадиз дегишарнай.

Агьалияр[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Йисариз килигна Шамил райондин агьалийрин дегиш хьунин динамика:

Йис 2002 2011 2012 2013 2014 2015
Агьалияр 26 053 [1] 28 187 [2] 28 251 [3] 28 348 [4] 28 457 [5] 28 767 [6]

2010 йисан Вириурусатдин агьалияр сиягьдиз къачунин нетижайрин малуматриз килигна, Шамил райондин миллетрин сиягь:[7]

Халкь Кьадар,
кас.
Пай
вири агьалийрикай, %
аварар 27 744 99 %
* ахвахар
масабур 378 1 %
вири санлай 28 122 100,00 %

Къейд: Агьалияр сиягьдиз къачудайла ахвахар аварар хьиз къейд авунай.

Администрациядин паюнар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Райондик 25 муниципалитетар (хуьруьнсоветар) ва 52 хуьр акатзава (яцIу шрифтдив, са шумуд хуьрерин арадай администрациярин юкьвар къалурнава);[8]

  1. «Андых» хуьруьнсовет — Андых
  2. «Ассаб» хуьруьнсовет — Ассаб
  3. «Вини Батлух» хуьруьнсовет — Вини Батлух
  4. «Батлух» хуьруьнсовет — Агъа Батлух, Заната
  5. «Гента» хуьруьнсовет — Гента
  6. «Гоготль» хуьруьнсовет — Гоготль
  7. «Голотль» хуьруьнсовет — Голотль, Датуна
  8. «Гоор» хуьруьнсовет — Гоор, Гоор-Хиндах
  9. «Дагбаш» хуьруьнсовет — Дагбаш
  10. «Кахиб» хуьруьнсовет — Кахиб, Вини Колоб, Агъа Колоб, Бакдаб, Мокода, Ракутли, Хамакал, Киэних, Хорода
  11. «Куаниб» хуьруьнсовет — Куаниб, Нитаб
  12. «Могох» хуьруьнсовет — Могох
  13. «Мачада» хуьруьнсовет — Мачада
  14. «Ратлуб» хуьруьнсовет — Ратлуб
  15. «Ругельда» хуьруьнсовет — Ругельда, Мусрух, Хиндах, Сомода, Хонох, Урчух
  16. «Телетль» хуьруьнсовет — Телетль, Тлезда, Геницуриб
  17. «Тидиб» хуьруьнсовет — Тидиб, Накитль
  18. «Тлянуб» хуьруьнсовет — Тлянуб
  19. «Тогох» хуьруьнсовет — Вини Тогох, Агъа Тогох, Зиуриб, Митлиуриб
  20. «Урада» хуьруьнсовет — Урада, Тлях, Гидатлинский Мост, Урадаколоб, Равкватль
  21. «Уриб» хуьруьнсовет — Уриб
  22. «Хебда» хуьруьнсовет — Хебда
  23. «Хотода» хуьруьнсовет — Хотода
  24. «Хучада» хуьруьнсовет — Хучада
  25. «Цекоб» хуьруьнсовет — Цекоб

Экономика[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Райондин экономикадин асул хилерикай сад хуьруьн майишат я.

Тарихдин чкаяр[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

ЦIуру Кахиб

Районда республикадин метлеб авай 25 тарихдин имаратар ава: XII — XVII виш йисарин сурар, чилин кIаник галай дараматар, шейгьрин сурун къванер, XI — XV виш йисариз талукь тир петроглифар.

Районда 80 архитектурадин имаратар ава, абурукай 17 федерал, амайбурни республикадин метлеб авайбур я. Абурун арада XVI — XVII виш йисарин къаравулдин минараяр, ХI виш йисан Датун клиса ва мсб.

Районда XVII — XVIII виш йисарин къене эцигнай 20 кьван мискIинар ава. 30 пара археологиядин имаратар ава: Гинчи сурар, Занати сурар, Хотодинское поселение, Росох ва Чолод инсанар яшамиш хьайи чкаяр ва мсб.

ТIвар-ван авай ксар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

Баянар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]

ЭлячӀунар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]