Ахвах район

Википедия Cайтдихъай
ЭлячӀун иниз: Навигация, Жугъурун
Муниципалитетдин район
Ахвах район
урусАхвахский район
Уьлкве
Урусат
Федерациядин субъект
Дагъустан
Администрациядин юкь
Къенепатан паюнар
13 муниципалитетар акатзава
Райондин кьил
Азизова Хадижат Хайбулаевна
Бине кьунва
Майдан
291.1 км²
Агьалияр
Green Arrow Up Darker.svg 22 603 кас (2013)
Миллетар
Динар
Ахвах район


Сятдин чӀул
Телефондин код
+7 87250
Автомобилдин код
05
Код ОКТМО
82605000

Ахвах район (урусАхвахский район, авар. ГІахьвалал район) — Урусат Федерациядин Дагъустан республикада авай муниципалитетдин район.

Администрациядин юкь — Карата хуьр я.

География[Дуьзар хъувун]

Район Дагъустан Республикадин рагъакIидай пата ала, кьуд районрихъ галаз са сергьятра ава: кефер пата Ботлих райондихъ галаз, рагъэкъечIдай пата Хунзах райондихъ галаз, кьиблединни рагъэкъечIдай пата Шамил райондихъ галаз, кьиблединни рагъакIидай пата ЦIумада райондихъ галаз.

Райондин чилерин вири санлай майдан — 291,1 км² я.

Тарих[Дуьзар хъувун]

Район 1933 йисуз виликан Андий округдин паюникай арадал гъанвайди я.

Агьалияр[Дуьзар хъувун]

Йисариз килигна Акуша райондин агьалийрин дегиш хьунин динамика:

Йис 2002 2009 2010 2011 2012 2013
Агьалияр 20 373 [1] 21 592 [2] 22 014 [3] 22 096 [4] 22 198 [5] 22 603 [6]

2009 йисан малуматриз килигна, райондин миллетрин состав [2]:

Халкь Кьадар,
кас
Пай
вири агьалийрикай, %
каратинар 8382 38,8 %
ахвахар 7065 32,8 %
аварар 5015 23,2 %
багалуларар 1130 5,2 %
вири санал 21592 100,00 %

Административ паюнар[Дуьзар хъувун]

Райондик, вичик 25 хуьр квай 12 муниципалитетдин хуьруьнсоветар акатзава [7].

Ахвах райондин хуьруьнсоветар ва абурук акатзавай хуьрер, (къалин шрифтдив администрациярин юкьвар къалурнава);

  1. «Анчик» хуьруьнсовет — Анчик, Цумали, Индира ва Андуз хуьрер — каратинар.
  2. «Арчо» хуьруьнсоветАрчо хуьр — каратинар.
  3. «Вини Инхело» хуьруьнсовет — Инхело, Вини Инхело, Маштада ва Рацитль хуьрер — каратинар ва аварар.
  4. «Изано» хуьруьнсовет — Изано хуьр — ахвахар.
  5. «Ингердах» хуьруьрсовет — Ингердах ва Хариб хуьрер — аварар.
  6. «Карата» хуьруьнсовет — Карата ва Рачабулда хуьрер — каратинар.
  7. «Кудиябросо» хуьруьнсоветКудиябросо хуьр — ахвахар.
  8. «Лологонитль» хуьруьнсоветЛологонитль хуьр — ахвахар.
  9. «Местерух» хуьруьнсовет — Местерух хуьр — аварар.
  10. «Тад Магитль» хуьруьнсоветТад Магитль, Цвакилколо ва Кванкеро хуьрер — ахвахар.
  11. «Тлибишо» хуьруьнсоветТлибишо ва Тлиси хуьрер — багалуларар.
  12. «Тукита» хуьруьнсоветТукита хуьр — каратинар.
  13. «Цолода» хуьруьнсоветЦолода ва Цияб Цолода хуьрер — аварар.

Хуьруьн майишат[Дуьзар хъувун]

Райондин хуьруьн майишатда кIвенкIве авай физвай хел — хпехъанвал я. Алай чIавуз Ахвах районда 14 ХМПК (Хуьруьн майишатдин производстводин кооператив), 162 ЛФМ (Лежбервилинни фермадин майишат), 5700 КьКМ (Кьилдинни куьмекдин майишат) кIвалахзава.

ИнфратуькIуьрун ва чирвилер[Дуьзар хъувун]

Районда 11 мектебдилай вилик чирвилер гудай идараяр, 17 умуми чирвилерин мектебар, 1 нянин мектеб кардик ква. Районда 1 райондин юкьван начагъхана, 1 участокдин начагъхана, 4 амбулатординни поликлиникадин идараяр, 1 медицинадин куьмекдин агъастанция, суван чкайра 15 фельдшервилинни акушервилин пуктар кIвалахзава.

Культура[Дуьзар хъувун]

Районда 1 культурадин КIвал, 17 хуьруьн клубар, 1 юкьван улубхана, 1 аялринни жегьилрин улубхана, 24 хуьруьн улубханаяр ава.

Килигиз лайихвилер авай чкаяр[Дуьзар хъувун]

Ахвах районда пара кьадарда архитектурадинни-тарихдин имаратар ава:

  • Карата хуьре имам Шамилан хва Жамалдинан мавзолей.
  • Карата хуьре имам Шамилан тIаратIхъан — ЧIулав Омаран мавзолей.
  • Карата, Цолода ва Тлибишо хуьрера 17-19 виш йисариз талукь тир къаравулдин минараяр.
  • Кудиябросо хуьре, фад заманада инсанри уьмуьр гьалзавай «Шула-Гьани» тIвар алай, чи э. в. 15-10 виш йисариз талукь тир чка.
  • Местерух хуьре, фад заманада инсанари уьмуьр гьалзавай, 11 виш йисариз талукь тир чка.
  • Ингердах хуьре, фад заманада инсанари уьмуьр гьалзавай, кишпирдин девирдиз талукь тир чка.
  • Карата хуьре, фад заманада инсанари уьмуьр гьалзавай «БухIарабросо» тIвар алай чка.
  • Анчих, Карата ва Ингердах хуьера авай цин регъвер.
  • Карата, Тлибишо, Кудиябросо ва Тадмагитль хуьера, 4-6 виш йисариз талукь сурар.

Райондин чилера, республикадинни гьа чкадин метлеб авай вири санлай 352 тарихдин ва архитектурадин имаратар ава.

ТIвар-ван авай ксар[Дуьзар хъувун]

  • Магомед-Загид Абдулманапов — Совет Союздин кьегьал.
  • Магомедхан Гамзатханов — къайдаяр авачир ягъунар спортдин жуьредай кьве сефердин дуьньядин чемпион. Спортдин алемда «Волк-хан» лакIабдив машгьур я.
  • Загалав Абдулбеков — ада кьуршахар спортдин жуьредай дуьньядин олимпиядин чемпион.

Баянар[Дуьзар хъувун]

ЭлячIунар[Дуьзар хъувун]

Дагъустан
Дагъустандин герб Кьилин шегьер: Магьачкъала

Шегьерар: Буйнакск  • Дагъустандин ЦIаяр  • Кьвевар  • Избербаш  • Каспийск  • Кизилюрт  • Кизляр  • Хасавюрт  • Кьибле-Сухокумск


Административ паюнар:

Районар: Агъул  • Акуша  • Ахвах  • Ахцегь  • Бабаюрт  • Бежта  • Ботлих  • Буйнакск  • Гергебиль  • Гьумбет  • Гуниб  • Дахада  • Дербент  • Докъузпара  • Къазбек  • Къайтагъ  • Къарабудахкент  • Къаякент  • Кизилюрт  • Кизляр  • Кули  • Кумторкъала  • Кьурагь  • Лак  • Леваши  • Мегьарамдхуьруьн  • ЦIийи Лак  • Ногъай  • Рутул  • Сергокъала  • СтIал Сулейман  • Табасаран  • Тарум  • Тлярата  • Унцукул  • Хасавюрт  • Хив  • Хунзах  • ЦIумада  • Цунта  • ЧIарода  • Шамил


Макъалаяр: География  • Герб  • Гимн  • Тарих  • Агьалияр  • Административ паюнар  • ТIаратI
Дагъустандин пайдах