Акуша район

Википедия Cайтдихъай
ЭлячӀун иниз: Навигация, Жугъурун
Муниципалитетдин район
Акуша район
урусАкушинский район
Герб
Герб
Уьлкве
Урусат
Федерациядин субъект
Дагъустан
Администрациядин юкь
Къенепатан паюнар
25 муниципалитетар акатзава
Райондин кьил
Исмаилов Магомед Абдурахманович
Бине кьунва
1934 йисан 1 сентябрь
Майдан
622.8 км²
Агьалияр
53 135 кас (2013)
Миллетар
Динар
Акуша район


Сятдин чӀул
Телефондин код
+7 87260
Автомобилдин код
05
Код ОКТМО
82603000

Акуша район (урусАкушинский район, дарг. Ахъуша район) — Урусат Федерациядин Дагъустан республикада авай муниципалитетдин район.

Администрациядин юкь — Акуша хуьр я.

География[Дуьзар хъувун]

Район Дагъустан Республикадин юкьван пата ала, вад районрихъ галаз са сергьятра ава: кьиблединни рагъэкъечӀдай пата Дахада райондихъ галаз, кьиблединни рагъакӀидай пата Кули райондихъ галаз, кефердинни рагъакӀидай пата Лак райондихъ галаз, кефердинни рагъэкъечӀдай пата Сергокъала райондихъ галаз ва кефер пата Леваши райондихъ галаз [1]. Райондин чилерин вири санлай майдан — 622,8 км² я.

Тарих[Дуьзар хъувун]

1934 йисан 1 сентябрьдиз ВЦИК Президиуман къарардив, вилик Коркмас-Къала райондик акатзавай Вини Лабкомахи хуьруьнсоветдин Вини Мулебки хуьр; Леваши райондин Акуша, Алиханмахи, Аматеркмахи, Балхар, Бурхим, Гапшими, Гархмахи, Гентын, Гибин, Гулебдымахи, Мухи, Панахмахи, Танти, Улигада ва Усиша хуьруьнсоветар, ва гьакӀни Дахада райондин Нахки, Наци ва Цутни хуьруьнсоветар сад авунивди Акуша район арадал гъанвай [2].

РСФСР-ан Лап Кьилин Президиуман 1.02.1963 тарихдин къарардив Акуша район, адан чилер чӀехи хьанвай Леваши райондик кутунивди терг авунай. ПВС РСФСР-ан 12.01.1965 тарихдин къарардив Акуша район виликан сергьятрин къене туьхкӀуьр хъувунай.

Агьалияр[Дуьзар хъувун]

Йисариз килигна Акуша райондин агьалийрин дегиш хьунин динамика:

Йис 2002 2010 2011 2012 2013
Агьалияр 52 455 [3] 53 558 [4] 53 359 [5] 53 272 [6] 53 135 [7]

2002 йисан малуматриз килигна райондин миллетрин состав: даргияр — 96 %, яхулар — 3,9 % [8][9].

Халкь Кьадар,
кас
Пай
вири агьалийрикай, %
даргияр 50344 95,98 %
яхулар 2046 3,90 %
урусар 23 0,04 %
аварар 16 0,03 %
масабур 26 0,05 %
вири санал 52455 100,00 %

Административ паюнар[Дуьзар хъувун]

Районда 80 хуьр ава, абурун саки вири даргийрин хуьрер я. Кьуд — Балхар, Кули, Уллучара ва Цуликана хуьрера яхулри уьмуьр гьалзава.

Райондик 25 хуьруьнсоветар акатзава [10].

Акуша райондин хуьруьнсоветар ва абурук акатзавай хуьрер, (къалин шрифтдив администрациярин юкьвар къалурнава);

  1. «Акуша» хуьруьнсовет — Акуша, Айникабмахи, Бергеинзи, Гандарамахи, Гумрамахи, Ургубамахи, Карша, Кертукмахи, Инзимахи, Семгамахи, Чанкаламахи ва Церхимахихуьрер.
  2. «Алиханмахи» хуьруьнсовет — Алиханмахи ва Вини Камкамахи хуьрер.
  3. «Аметеркмахи» хуьруьнсовет — Аметеркмахи хуьр.
  4. «Балхар» хуьруьнсовет — Балхар ва Кули хуьрер.
  5. «Бургимакмахи» хуьруьрсовет — Бургимакмахи, Ахсакадамахи, Вини Кавкамахи, Узнимахи, Какмахи, Чинимахи ва Яраймахи хуьрер.
  6. «Бутри» хуьруьнсовет — Бутри хуьр.
  7. «Вини Мулебки» хуьруьнсовет — Вини Мулебки хуьр.
  8. «Гапшима» хуьруьнсовет — Гапшима хуьр.
  9. «Геба» хуьруьнсовет — Геба хуьр.
  10. «Герхмахи» хуьруьнсовет — Герхмахи хуьр.
  11. «Гинта» хуьруьнсовет — Гинта хуьр.
  12. «Дубримахи» хуьруьнсовет — Дубримахи, Аймалабек, Байкатмахи, Бургимахи, Камкадамахи, Хажнимахи, Хенклакар, Шинкбалакада, Шумхримахи ва Цундимахи хуьрер.
  13. «Кавкамахи» хуьруьнсовет — Кавкамахи хуьр.
  14. «Кассагумахи» хуьруьнсовет — Кассагумахи, Гуннамахи, Бикаламахи, Каддамахи, Вини Каршли, Агъа Каршли, Вини Чиамахи, Агъа Чиамахи, Карашимахи, Буккамахи ва Урхулакар хуьрер.
  15. «Куркимахи» хуьруьнсовет — Куркимахи хуьр.
  16. «Муги» хуьруьнсовет — Муги хуьр.
  17. «Нахки» хуьруьнсовет — Нахки, Арассамахи ва Уцулимахи хуьрер.
  18. «Наци» хуьруьнсовет — Наци, Гиягарамахи, Тузламахи, Мурлатинамахи, Уржагимахи, Кулиямахи, Караямахи ва Кубримахи хуьрер.
  19. «Танты» хуьруьнсовет — Танты хуьр.
  20. «Тебекмахи» хуьруьнсовет — Тебекмахи, Гуладтымахи ва Куркаби хуьрер.
  21. «Уллучара» хуьруьнсовет — Уллучара хуьр.
  22. «Урхучимахи» хуьруьнсовет — Урхучимахи, Куримахи ва Цунимахи хуьрер.
  23. «Усиша» хуьруьнсовет — Усиша ва Зильмукмахи хуьрер.
  24. «Цугни» хуьруьнсовет — Цугни, Гулебки ва Ургани хуьрер.
  25. «Шукты» хуьруьнсовет — Шукты ва Цуликана хуьрер.

ТӀвар-ван авай ксар[Дуьзар хъувун]

Баянар[Дуьзар хъувун]

  1. Акуша район
  2. О ГРАНИЦАХ МОЗДОКСКОГО РАЙОНА, СЕВЕРОКАВКАЗСКОГО КРАЯ С КАРАНОГАЙСКИМ РАЙОНОМ, ДАГЕСТАНСКОЙ АССР И ОБ ИЗМЕНЕНИЯХ В АДМИНИСТРАТИВНО-ТЕРРИТОРИАЛЬНОМ ДЕЛЕНИИ ДАГЕСТАНСКОЙ АССР В СВЯЗИ С ОБРАЗОВАНИЕМ НА ТЕРРИТОРИИ ОЗНАЧЕННОЙ РЕСПУБЛИКИ НОВЫХ РАЙОНОВ
  3. Этносостав населения Дагестана. 2002
  4. Итоги ВПН-2010. 5. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских населенных пунктов, сельских населенных пунктов – районных центров и сельских населенных пунктов с населением 3 тысячи человек и более
  5. Оценка численности постоянного населения на 1 января
  6. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 г.
  7. 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 г.
  8. Население Дагестана
  9. Этнокарта Южного, Западного и Центрального Дагестана. Нахско-дагестанские языки
  10. ЗАКОН РЕСПУБЛИКИ ДАГЕСТАН ОТ 13.01.2005 N6 О СТАТУСЕ И ГРАНИЦАХ МУНИЦИПАЛЬНЫХ ОБРАЗОВАНИЙ РЕСПУБЛИКИ ДАГЕСТАН
  11. Миротворец Али-Хаджи Акушинский

ЭлячӀунар[Дуьзар хъувун]

Дагъустан
Дагъустандин герб Кьилин шегьер: Магьачкъала

Шегьерар: Буйнакск  • Дагъустандин ЦIаяр  • Кьвевар  • Избербаш  • Каспийск  • Кизилюрт  • Кизляр  • Хасавюрт  • Кьибле-Сухокумск


Административ паюнар:

Районар: Агъул  • Акуша  • Ахвах  • Ахцегь  • Бабаюрт  • Бежта  • Ботлих  • Буйнакск  • Гергебиль  • Гьумбет  • Гуниб  • Дахада  • Дербент  • Докъузпара  • Къазбек  • Къайтагъ  • Къарабудахкент  • Къаякент  • Кизилюрт  • Кизляр  • Кули  • Кумторкъала  • Кьурагь  • Лак  • Леваши  • Мегьарамдхуьруьн  • ЦIийи Лак  • Ногъай  • Рутул  • Сергокъала  • СтIал Сулейман  • Табасаран  • Тарум  • Тлярата  • Унцукул  • Хасавюрт  • Хив  • Хунзах  • ЦIумада  • Цунта  • ЧIарода  • Шамил


Макъалаяр: География  • Герб  • Гимн  • Тарих  • Агьалияр  • Административ паюнар  • ТIаратI
Дагъустандин пайдах